Estonya Mimarlık Merkezi (ECA) tarafından düzenlenen Tallinn Mimarlık Bienali’nin (TAB) sekizinci edisyonu, “How much? / Palju maksab?” temasıyla kapılarını açtı. Bienalin baş küratörlüğünü Kertu Johanna Jõeste, Ra Martin Puhkan ve Siim Tanel Tõnisson’dan oluşan Stuudio TÄNA ile Mark Aleksander Fischer üstleniyor; Mira Samonig ise yardımcı küratör olarak yer alıyor. Bienal, mimarlıkta erişilebilirliğin bugün gerçekte ne anlama geldiğini yeniden düşünmeye çağırıyor. Küratöryel metne göre mimarlıkta “ucuzluk” kavramı paradoksal bir konumda duruyor: disiplinin hiçbir biçimde arzu ettiği bir nitelik olmamasına karşın, yapım süreçlerinin arzu edilen bir sonucu olmayı sürdürüyor. Çoğu zaman düşük fiyat anlamındaki bu ucuzluk mimarlığı yönetiyor; piyasa mantığı yapıyı çıkarımcı verimliliklere indirgiyor. Bu durumda mimarlık, çoğu binayı öncelikle maliyet doğrultusunda tasarlayan o meşhur Excel tablosuna dönüşüyor.

Küratörler, bugün ucuz görünenin mekansal üretimin genelde ne kadar pahalı olduğunu gizlediğini vurguluyor: yalnızca inşa anındaki finansal maliyetiyle değil, toplumsal ve ekolojik boyutlarıyla ve zaman içindeki yükleriyle de. Bu açıdan ucuzluk, birçok bakımdan bir yanılsama olarak beliriyor. Bienalin sorusu da tam burada kuruluyor: Bu ucuzluk yanılsamasının bedelini gerçekte kim ödüyor?

“How much?” sorusu üzerinden TAB 2026; mimarlık söyleminde büyük ölçüde bastırılmış kalmış olan kısıt, maliyet ve mimarlık ilişkisine yöneliyor. Böylece değer, erişilebilirlik ve sorumluluk kavramlarını yeniden anlamlandıracak yollar açmayı amaçlıyor. Bienalin ev sahibi coğrafyası olan Estonya’da ucuzluk, küratörlere göre karışık bir miras taşıyor. Bir yandan 1990’ların şok terapisinin ardından biçimlenen ve “daha az koyup daha çok almaya” dayalı bir piyasa etiği içinde çalışan yerel mimarlar üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor. Öte yandan Tallinn’in en karakteristik ve en değerli tipolojisi olan Tallinna maja tam da bu koşullardan doğdu.

Kar marjlarını koruma kaygısı, ticaret savaşları, büyük ölçüde ele alınmamış iklim krizi, Ukrayna, Orta Doğu, İran, Sudan ve Myanmar’daki jeopolitik çatışmalar ile pandemi sonrası süregelen borçların koşullandırdığı bir dönemde bütçeler kısıtlı kalırken, nitelikli mekanlara duyulan ihtiyaç yüksek olmayı sürdürüyor. TAB 2026; ana sergisi, yerleştirmeleri, vizyon yarışması, kamusal müdahaleleri, sempozyumu ve coğrafi, akademik ve sanatsal alanlar arası iş birlikleri aracılığıyla ucuzluğun gerçek maliyeti ile kısıt koşullarında ortaya çıkan yaratıcı kapasiteler arasındaki gerilimi inceliyor. “How much?” sorusu; tasarım fikrinden malzeme seçimlerine, kullanımdan emeğe, bakımdan uyarlanabilirliğe ve mimarlığın desteklediği toplumsal altyapılara uzanan geniş bir yelpazede maliyet ile mekansal üretim arasındaki ilişkiyi okumak için bir mercek işlevi görüyor.

Estonyalı ve yabancı mimarlar ile mimarlar ve kamu arasında etkileşim kurmayı hedefleyen TAB’ın çekirdek programı beş ana bileşenden oluşuyor: küratöryel sergi, sempozyum, Tallinn Vizyon Yarışması, yerleştirme programı ve katalog. 2011 yılından bu yana düzenlenen bienalin önceki edisyonları şu temalarla gerçekleştirilmişti: “Landscape Urbanism” (2011, küratör Villem Tomiste), “Recycling Socialism” (2013, Aet Ader, Kadri Klementi, Karin Tõugu ve Kaidi Õis), “Self-Driven City” (2015, Marten Kaevats), “bioTallinn” (2017, Claudia Pasquero), “Beauty Matters” (2019, Yael Reisner), “Edible; Or, The Architecture of Metabolism” (2022, Lydia Kallipoliti ve Areti Markopoulou) ve “Resources For a Future” (2024, Anhelina L. Starkova).

Bienali düzenleyen Estonya Mimarlık Merkezi, 2008 yılında Estonya Sanat Akademisi ve Estonya Mimarlar Birliği tarafından kuruldu. Ülkedeki mimarlık kültürünü geliştirmeyi ve çağdaş Estonya mimarlığını yurt dışında görünür kılmayı amaçlayan kurum, nitelikli mimarlık ve kentsel mekanın gündelik yaşam için taşıdığı önemi görünür kılmayı hedefliyor.

Bienal programı ve ayrıntılı bilgi için tab.ee ziyaret edilebilir.