Saratlı, Türkiye’nin Aksaray ilinde yer alan ve kendine özgü jeolojik yapılarıyla olduğu kadar, yerel mimari pratikleri ve geleneksel yaşam biçimlerinin sürekliliğiyle özgünlüğünü koruyan bir kırsal yerleşimdir. Aksaray, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış, bu da Saratlı’nın mimari dokusuna yansımıştır. Saratlı’daki geleneksel konutlar, geleneksel yapı ustalarının çevresel koşullarla kültürel pratikler arasındaki etkileşimin ürünü olan yerel koşulları ele alış biçimlerinin ürünleridir. Yüzyıllardır devam eden kültürel sürekliliğin bir parçası olan geleneksel konutlar, yerel ustaların doğal malzeme kullanımı ve kuşaktan kuşağa aktarılan teknik bilgi ve becerileriyle inşa edilmiştir. Yerleşimdeki mimari çeşitlilik, arazinin fiziksel özellikleri, kullanıcı ihtiyaçları ve ustaların geleneksel yapı bilgisinin birleşimiyle şekillenmektedir.      

Saratlı’nın taş yapı mirasının ve yığma taş tekniğinin özgünlüğü, Aksaray’ın yerel mimarisinin ayrılmaz bir parçası olan geleneksel konutlarda somutlaşmaktadır. Geleneksel konutlarda yaygın olan taş örgü sistemi, genellikle ahşap hatıllarla desteklenmiş taş örgü duvarlar üzerine toprak kullanılarak inşa edilmiştir. Bu çalışma, 2020 yılında yürütülen saha araştırmaları sırasında toplanan verilerden yararlanarak köyün geleneksel mimari özelliklerinin ve somut olmayan kültürel miras unsurlarının kapsamlı bir değerlendirmesini sunmaktadır. Çalışma kapsamında ortaya konan bulgu ve yorumlar, bu alan araştırmalarının bir parçası olarak yürütülen ayrıntılı mimari belgeleme ve yerel halk ve yapı ustalarıyla yapılan derinlemesine görüşmelere dayanmaktadır.

Yöresel mimari üzerine yapılan çalışmalar genellikle somut ve fiziksel özellikler ya da somut olmayan değerler ile kültürel geleneklerin belgelenmesi, analizi ve korunmasına odaklanmaktadır (Karakul, 2014). Ancak, yerel mimariyi bütünleşik olarak ele alan ve somut ve soyut boyutları arasındaki dinamik etkileşimi vurgulayan araştırmaların nispeten az olduğu görülmektedir (Karakul, 2011, 2014). Bu çalışma, tarihi çevrelerdeki somut ve somut olmayan değerler arasındaki karşılıklı ilişkileri açıklığa kavuşturarak, kültürel miras koruma çerçevelerine entegre edilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Tarihi çevreler, farklı kültürlerin karşılıklı etkileşimleri sonucu katmanlı bir yapı sergileyen, sürekli dönüşüm içinde olan ve yaşayan karmaşık bütünlüklerdir (Karakul, 2011). Bu çevrelerin korunmasına yönelik süreç, söz konusu karmaşık oluşum ve dönüşüm dinamiklerinin doğru bir biçimde anlaşılmasını, belgelenmesini ve buna uygun koruma stratejilerinin geliştirilmesini zorunlu kılar. Tarihi çevrelerin somut değerleri, doğal unsurlar ve yapılı çevreyi içeren fiziksel bileşenlerden oluşurken; somut olmayan değerler, kültürel pratikler ve anlatımlar, yapılı çevreye yüklenen anlamlar ile bu çevrelere atfedilen toplumsal ve kültürel değerlerin tümünü kapsamaktadır.

Yapı kültürü içindeki somut olmayan değerler, yerleşik kültürel gelenekler içinde yerel yapı ustaları tarafından uygulanan geleneksel zanaatkarlık içinde sürdürülen kültürel anlatımlarla ilişkilendirilir (Karakul, 2015, 2022, 2023). Çoğunlukla bölgenin kültürel yapısıyla ilgili olan bu anlatımlar hem halk hem de geleneksel yapı ustaları tarafından paylaşılan anlamları iletir. Yapı ustalarının zihinlerinde ve uygulamalarında korunan somut olmayan değerler, geleneksel yapıların mimari dilinde ve yapım tekniklerinde somutlaştırılır (Karakul, 2015).

Saratlı’nın Genel Özellikleri

Saratlı, Orta Anadolu’da, Kapadokya bölgesi sınırları içerisinde yer alan ve idari olarak Aksaray iline bağlı kırsal bir yerleşim yeridir. Aksaray, Anadolu’da tarih boyunca çok sayıda uygarlığa ev sahipliği yapmış hem somut hem de somut olmayan kültürel miras unsurları açısından süreklilik sergileyen bir yerleşimdir. Saratlı, fiziksel özellikleri ve geleneksel yaşam biçimleri açısından özgünlüğünü büyük ölçüde korurken, Ürgüp ve Nevşehir’e yakınlığı nedeniyle, turizm gelişiminin yol açtığı dönüşümlere karşı giderek daha duyarlı hale gelmektedir.

Saratlı, yapı ustalarının çevresel faktörlerle kültürel pratik ve anlatımların etkileşimlerinden oluşan yerel koşulları ele alış biçimlerinin ürünleri olan çok sayıda geleneksel yapıya ev sahipliği yapmaktadır. Uzun jeolojik süreçler boyunca şekillenen bölgenin belirgin jeolojik oluşumu, yerel yapı kültürünü biçimlendirmede etkili olmuştur. Özellikle, kolayca oyulan ve havaya maruz kaldığında sertleşen volkanik bir malzeme olan tüf, yapılı çevrenin oluşumunda kullanılan temel yapı malzemesini oluşturur.

Tarihsel ve coğrafi olarak Kapadokya’nın bir parçası olan Saratlı, çok sayıda yeraltı şehriyle dikkat çeken eski bir yerleşim yeridir. Konya, Aksaray ve Kayseri’yi birbirine bağlayan tarihi Bağdat Yolu, Saratlı’nın kuzeyinden geçerek stratejik ve ekonomik önemini artırmıştır ( Cığırlı ve Hüyük, 2017, s. 25). Bu nedenle, çevrede pek çok kervansaray inşa edilmiştir; bunların arasında Selçuklu döneminde inşa edilen Öresin Han, en önemli örneklerden biri olarak öne çıkmaktadır. Saratlı, Selçuklu tarihçisi İbn Bibi, Selçuklu veziri Kerimüddin Mahmut ve Evliya Çelebi’nin eserlerinde bahsedilen bir yerleşim yeridir (Cığırlı ve Hüyük, 2017, s. 20).

Yerel halktan edinilen bilgilere göre, Saratlı’nın bugünkü geleneksel yerleşim yeri ve yaşayanların geçmişi 1800’lü yıllara kadar uzanmaktadır (1). Bölgede bilinen en eski yerleşim yeri genel olarak Bizans dönemine atfedilirken (Yamaç, Filikçi ve Tok, 2014, s. 40), bazı bilim insanları Saratlı’nın tarihinin Hitit uygarlığına kadar uzanabileceğini ileri sürmektedir (Öğüt, 2000). Ayrıca bölgenin bir zamanlar Hıristiyan bir nüfus tarafından iskan edildiği iddiaları da bulunmaktadır (2). 19. yüzyılda Yozgat, Erzincan, Ankara gibi çeşitli bölgelerden göç eden gruplar Saratlı’ya yerleşmiştir (3). Saratlı’nın yerel halkı, başlangıçta kaya mağaraları ve yeraltı şehirlerinde yaşamışlardır. Literatür araştırmaları ve tarihi eserlere dayanarak Saratlı’nın bir zamanlar Hacı Bektaş-ı Veli’nin müritleriyle ilişkilendirilen küçük bir köy olduğu düşünülmektedir.

Saratlı Yeraltı Şehirleri’nin çevresindeki alanlar 06.05.2005 tarih ve 239 sayılı Karar ile birinci ve üçüncü derece arkeolojik sit alanı olarak ilan edilmiştir. Kırsal bir karakter ve mekansal bütünlüğü yansıtan Saratlı yerleşim dokusu daha sonra Konya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 29.07.2011 tarih ve 4802 sayılı kararı ile “kentsel sit alanı” olarak tescil edilmiştir. Ayrıca yerleşim alanı içerisinde bulunan on sekiz adet geleneksel yapı aynı karar ile ayrı ayrı tescil edilmiştir.

Saratlı, son yıllarda turizmin gelişimi ve göç nedeniyle önemli bir dönüşüm yaşamıştır. Yerel halkın önemli bir kısmı ekonomik nedenlerle yurt dışına göç etmiştir (4). Bölgedeki turizm, yeraltı şehirlerinin 2001 yılında ziyaretçilere açılmasından sonra gelişmeye başlamıştır. Ancak, köyde konaklama tesisleri, kafeler veya restoranlar gibi temel turizm altyapısının bulunmaması nedeniyle mevcut turizm faaliyetleri günübirlik ziyaretlerle sınırlıdır. Bu sınırlamalara rağmen turizm, yerel kadınların yeraltı şehirlerini ziyaret eden turistlere el yapımı bez bebek satması gibi yeni gelir fırsatları yaratarak ekonomik bir itici güç olarak ortaya çıkmaya başlamıştır.

Saratlı’nın Kültürel Mirası

Saratlı’nın kültürel mirası, yeraltı şehirleri ve geleneksel konutlar gibi somut unsurların yanı sıra, bez bebek yapımı gibi geleneksel el sanatları ile cem törenleri ve Türk sözlü geleneğinde ve kültürel ifadede önemli figürler olan Hacı Bektaş-ı Veli ve Yunus Emre’nin ideolojileriyle ilişkilendirilen kültürel mekanlar gibi somut olmayan unsurları da içermektedir. Bu çalışma, Saratlı’nın kültürel mirasının somut ve somut olmayan kültürel miras unsurlarının birlikte ve bütüncül bir şekilde korunmasına odaklanmaktadır. 

Saratlı’nın Somut Kültürel Mirası 

Saratlı’nın somut kültürel mirasının önemli unsurları, geleneksel yapılar ve yeraltı şehirleridir.

Geleneksel Konutlar 

Saratlı’nın geleneksel yapıları, yapı ustalarının, kültürel pratik ve anlatımlarla çevresel unsurların etkileşimi sonucu ortaya çıkan yerel koşulları ele alma biçimlerinin sonucu oluşmuştur. Görüşme yapılan yerel halka göre, geleneksel yapıların geçmişi 1800’lü yıllara dayanmaktadır (5). Farklı bölgelerden gelen insanlar, ilk olarak kaya oymalardan oluşan yeraltı şehirlerinde ikamet etmeye başladılar; daha sonra, yeni yapılar inşa etmeye başlamışlardır. Saratlı’nın geleneksel konut mimarisi, taş duvarlar ile bir dizi kemerle desteklenen tonozlu üst örtü üzerinde toprak kaplı bir çatıdan oluşmaktadır (Resim 1). Geleneksel konutlar, çoğunlukla, Mamasun, Demirci ve Alanyurt gibi komşu köylerden gelen yapı ustaları tarafından inşa edilmiştir (6).

Geleneksel konutların mekansal özellikleri, yerel malzeme ve yapım tekniklerinin kullanımı ile kültürel pratiklerin uygulanmasıyla tanımlanmaktadır. Genellikle iki katlı olan geleneksel konutların mekan organizasyonu, farklı kültürel pratikler arasındaki ilişkileri, özellikle yaşam ve üretim pratikleri arasındaki ayrımı yansıtmaktadır. Geleneksel yapılarda üretim etkinliklerinin çoğu zemin katta, gündelik yaşam etkinlikleri ise üst katta gerçekleşir. Bu hiyerarşik mekansal kurgu, yapılı çevrede, konut ölçeğinde, ekonomik ve evsel pratiklerin bütünleşmesini de ortaya koymaktadır.

Günümüzde, geleneksel konutlarda mekanların kullanım biçimleri, yaşam tarzlarındaki değişikliklere bağlı olarak değişmektedir. Köyü etkileyen göç ve turizmin etkisiyle, üretim ve yaşam pratikleri arasındaki farklı kullanım biçimlerinde değişiklikler görülmektedir. Değişen kullanım biçimleri, konutların mekanlarında çeşitli koruma sorunlarına neden olmaktadır.

Saratlı Evleri’nin inşa sürecinde, var olan çevresel koşullar ve kültürel yapı, yapı ustalarının bilgi, beceri ve yöntemleriyle şekillenen yeni ve özgün bir senteze dönüştürülür. Yerel yapı malzemeleri ve çevresel özelliklerin yanı sıra, kültür içinde şekillenen geleneksel inşaat teknikleri ve ustaların bilgi, beceri, anlam ve değerlerinden oluşan kültürel anlatımlar, tarihi çevrenin özgünlüğünün korunması ve sürdürülmesinde büyük önem taşır.

Geleneksel konutların ön cepheleri, özellikle birinci kat cephesinin bordürleri ile pencereler ve ana giriş kapısı gibi önemli mimari elemanların etrafı süslemelerle bezenmiştir (Resim 2, 3). Yapı ustalarının kimliği ve nadir durumlarda yapıların inşa edildiği kronolojik dönemler, süsleme çeşitliliğinin başlıca nedenlerini oluşturmaktadır.

Yeraltı Şehirleri 

Saratlı Köyü’nde turizme açılan iki yeraltı şehri bulunmaktadır. Bu yıl bir tanesinin daha ziyarete açılması planlanmaktadır (7). Kapadokya’nın başlıca turistik yerleri arasında yer almamasına rağmen, her yıl yeraltı şehirlerini ziyaret eden turist sayısı artmaktadır. 2016 yılında Saratlı Kırkgöz Yeraltı Şehri’nin üç katı temizlenerek turistlerin kullanımına açılmıştır. Kapadokya bölgesindeki öncüllerinin aksine, yeraltı şehrinde havalandırma sistemi, tuvalet, banyo, kiler ve toplam kırk oda bulunmaktadır. Yeraltı şehrinin yedi katlı olduğu düşünülmektedir.

Tarihi İpek Yolu üzerindeki stratejik konumu ve Kapadokya bölgesine açılan bir kapı konumunda olması nedeniyle Saratlı Kırkgöz Yeraltı Şehri gezginlerin büyük ilgisini çekmektedir. Son yıllarda, birden fazla tur grubunun aynı anda planlanması, zaman zaman aşırı kalabalığa yol açmış ve yeraltı şehri ziyaretçilerle dolmuştur.

Aziz Mercurius Yeraltı Şehri’nin yedi katından üçü kazılarak turizme açılmıştır (Resim 4), (8). Yeraltı şehrine ulaşım, yerel olarak Develik olarak bilinen Selçuklu dönemine ait bir handan sağlanmakta olup, ziyaretçiler bir dizi koridor ve oda aracılığıyla alt katlara inmektedir. Diğer yeraltı şehirlerinde bulunan tipik mütevazı kiliselerin aksine, bu kompleks içindeki kilise bir katedrali anımsatan mekansal bir ölçek ve mimari kaliteye sahiptir. Kilise tabanında yapılan kazılarda çocuklar ve yetişkinlere ait olduğu düşünülen yirmi mezar ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca, yeraltı şehrinin bir köşesinde, sakinlerinin adak adadıkları, yerel manevi öneme sahip bir yer olan Dedeli Damı olarak anılan bir türbe bulunmaktadır (Yamaç, Filikçi , Tok, 2014, s. 41).

Saratlı’nın Somut Olmayan Kültürel Mirası 

Saratlı’nın yapı kültürünün somut olmayan değerlerinin yanı sıra, yaşam kültürüyle ilgili bazı unsurları da bulunmaktadır. Turizmin gelişmesiyle birlikte köydeki yerel kadınlara bez bebek yapma zanaatını öğretmek için bir halk eğitim merkezi kurulmuştur (9). Günümüzde, köylü kadınların çoğu hane gelirlerine katkıda bulunmanın bir yolu olarak bu el yapımı bebeklerin üretimi ve satışı ile uğraşmaktadır (Resim 5,6,7), (10).

Saratlı, Türkmen Alevilerinin Bektaşi dini ritüellerini ve kültürünü hala sürdürdüğü bir yerleşim yeridir (Cığırlı, Hüyük, 2017, 47). Yüzyıllardır gerçekleştirilen Cem törenleri, köyün somut olmayan kültürel mirasının önemli bir unsurunu temsil eder. Alevi inançlarına bağlı yerel halkın anlattıklarına göre, geleneksel konutlar genellikle Cem törenleri sırasında komşu köylerden gelen misafirleri ağırlamak için özel olarak tasarlanmış mekanlar veya odalar içeriyordu. Cem törenlerinde, Semah, Alevi-Bektaşi Ritüeli yerel halk tarafından icra edilmektedir. Semah, Alevi-Bektaşi Ritüeli, 2010 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne dahil edilmiştir (11). Alevi-Bektaşi Semahı, Tanrı’ya bir yol olarak Cem törenlerinde (toplantılarda) uygulanır. Ritüel, genellikle geleneksel bir telli çalgı olan sazla gerçekleştirilen sözleri, halk şarkıları ve şiir eşliğinde zarif, sembolik beden hareketlerinden oluşur. Anadolu’nun en derin kültürel ifadelerinden biri olan Alevi-Bektaşi Semahı, Anadolu’nun somut olmayan mirasının zenginliğini ve çeşitliliğini yansıtan müziği, koreografisi ve lirik içeriğinde bölgesel çeşitlilik göstermektedir. 

Geleneksel yapıların Cem ritüelleri için kullanılan mekanları artık kullanılmamakta ve başka amaçlara hizmet edecek şekilde değiştirilmektedir. 2006 yılında betonarme tekniğiyle inşa edilen iki katlı Cemevi binası, günümüzde Cem törenleri için birincil mekan olarak hizmet veriyor (12). Ayrıca, yerel halk tarafından çeşitli sosyal etkinlikler ve toplumsal kutlamalar için de kullanılıyor.

Saratlı’da yaşayan Türkmen Alevileri, Bektaşi dini ritüellerini ve kültürel geleneklerini hala sürdürmektedir (Cığırlı, Hüyük, 2017, 47). 13. yüzyıl Türk filozofu ve Alevilik içindeki manevi bir kol olan Bektaşi tarikatının adını taşıyan Hacı Bektaş-ı Veli, bu geleneğin ideolojik temelini oluşturur (13). Öğretileri hümanizmi, insan haklarını ve toplumsal eşitliği vurgular ve Anadolu genelinde kültürel uyumu ve entelektüel aydınlanmayı teşvik etmede önemli bir rol oynamıştır. Önemli bir mimari ve manevi mekan olan Hacı Bektaş-ı Veli Külliyesi, geleneksel Türk avlulu saraylarının düzenini izleyerek 13. yüzyılda inşa edilmiştir. Taş işçiliği teknikleri kullanılarak inşa edilen kompleks, Bektaşi sembolizmine özgü mimari öğeler ve süslemelere sahiptir. Kültürel ve tarihi öneminin tanınması amacıyla Hacı Bektaş-ı Veli Külliyesi, 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Merkezi’nin Geçici Listesi’ne dahil edilmiştir (14).

Türk sözlü geleneğinin ve anlatımlarının bir temsilcisi olan Hacı Bektaş-ı Veli, Türkiye’nin somut olmayan kültürel mirasının bir unsuru olarak kabul edilmektedir. UNESCO tarafından Hacı Bektaş-ı Veli’nin ölümünün 750. yıldönümü 2021 Anma ve Kutlama Programı’na dahil edilmiş ve ardından 2021 yılı Hacı Bektaş-ı Veli Yılı ilan edilmiştir. Anadolu’nun kültürel, felsefi ve manevi yapısına yaptığı katkılar daha da vurgulanmıştır (15).

Aksaray ve çevresindeki kırsal yerleşimler, Hacı Bektaş-ı Veli öğretileriyle bağlantılı çeşitli kollara ev sahipliği yapmaktadır. Evliya Çelebi’nin yazıları da dahil olmak üzere tarihi kaynaklar, Saratlı’yı bu kollardan biri olarak tanımlamaktadır. Bektaşilik felsefesinin uygulanmaya devam ettiği bir yerleşim yeri olarak Aksaray bölgesi, somut olmayan kültürel miras unsurları açısından değerlendirilmesi gereken bir alandır.

Benzer şekilde, Türk sözlü geleneğinde ve edebi mirasında öncü bir figür olan Yunus Emre, Türkiye’nin somut olmayan kültürel mirasının temel bir unsuru olarak kabul edilmektedir. Ölümünün 700. yıldönümü şerefine, UNESCO Yunus Emre’yi 2021 Anma ve Kutlama Programına dahil etti. Sonuç olarak, 2021 yılı resmi olarak “Yunus Emre ve Türk Dili Yılı” olarak belirlenmiş ve Türk kültürü, dili ve manevi düşüncesi üzerindeki kalıcı etkisi vurgulanmıştır (16).

Saratlı, geleneksel olarak Yunus Emre’nin manevi çilesini (çile) geçirdiği yer olarak kabul edilir . Köy, Yunus Emre’nin yaşamı ve mirasıyla ilişkili birkaç yapıya ev sahipliği yapmaktadır; bunların arasında, onun inzivaya çekildiği ve manevi eğitim aldığı dönemde kullanıldığına inanılan çilehane binaları da bulunmaktadır. Hem Aksaray hem de Saratlı, Yunus Emre’nin yaşamı ve öğretilerinin felsefi temelleriyle bağlantılı fiziksel mekanları koruduğu için dikkat çekicidir. Bunlar arasında Aziz Mercurius Yeraltı Şehri’nin bitişiğinde bulunan Develi Damı olarak bilinen bir türbe de bulunmaktadır (Yamaç, Filikçi, Tok, 2014, s. 41). Bu tarihi taş işçiliği yapı, adak adamak ve dua etmek için burayı ziyaret eden yerel sakinler için manevi öneme sahip olmaya devam etmektedir.

Sonuç 

Saratlı yerleşimi, son yıllarda hızlı bir değişim sürecinden geçmektedir. Öncelikle göç ve turizmin gelişimiyle yönlendirilen bu değişim süreci, köy yaşamı üzerinde derin bir etki yaratmıştır. Köy, stratejik konumu ve kendine özgü kültürel özellikleri nedeniyle, kontrolsüz turizmin yıkıcı etkilerinden kaynaklanan önemli tehditlerle karşı karşıyadır. Bu durum, turizmin etkileri ile koruma çalışmaları arasında bir denge kurulmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Geleneksel yaşam biçimleri tamamen ortadan kalkmamış olsa da devam eden dönüşüm süreci hem yapılı çevrede hem de yaşam kültüründe önemli değişikliklere yol açmıştır. Kültürel değerlerin hızla kaybolması, etkili ve sürdürülebilir koruma stratejilerinin yaşamsal gerekliliğini daha da vurgulamaktadır.

Saratlı’nın somut ve somut olmayan kültürel mirasına odaklanan bu makale, bölgeye özgü taş yapı geleneği ile kültürel pratikler ve anlatımlar hakkında bazı sonuçlar çıkarmayı mümkün kılmıştır. Geleneksel yapıların mimari özelliklerine, inşaat tekniklerine ve süreçlerine odaklanarak, bu çalışma bölgenin benzersiz taş yapı geleneğinin temel yönlerinin belirlenmesini sağlamış, Saratlı’nın taş yapı kültürünün korunmasını değerlendirmiştir. Ayrıca, turizmin etkisiyle gelişen kültürel pratikler ile kültürel anlatımlara odaklanarak, yerleşimde korunması gerekli somut olmayan kültürel miras unsurlarını da ortaya koyarak, somut kültürel mirasla kurdukları karşılıklı ilişkilere odaklanarak, bütüncül bir koruma yaklaşımının önemi ve gerekliliğini vurgulamıştır.

Göç ve turizmin getirdiği hızlı değişimlerle başa çıkmak için bütüncül koruma stratejilerinin acilen geliştirilmesi gerekmektedir. Mevcut bireysel koruma ve restorasyon projeleri, özellikle son birkaç yıldır devam eden yeraltı şehri yenileme çalışmaları olmak üzere, köyün tamamı için kapsamlı ve bütüncül bir koruma anlayışı ve vizyonundan yoksundur. Koruma çalışmalarının çoğunlukla yapıların ve yeraltı şehirlerinin somut özelliklerini restore etmeye odaklandığı ve somut olmayan değerlerini ise yeterince detaylı ele almadığı açıktır.

Tarihi çevre ve yapıları koruma süreci, anlama, belgeleme, analiz, yorumlama, karar üretme ve tasarım süreçlerinden oluşan karmaşık ve çok disiplinli bir süreç olduğu için, Saratlı’nın somut ve somut olmayan değerlerinin bütüncül koruma anlayışı çerçevesinde bu süreçlerin tümünde ele alınıp değerlendirilmesi ve sürekliliğinin sağlanması gereklidir.     

Notlar

1-7, 9, 10, 12. Aşır Ağırdan, 1966, Sözlü Görüşme, Saratlı Belediyesi Fen Memuru, Üniversite Mezunu.

8. Ayrıntılı bilgi için Aksaray İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün internet sitesine bakınız: (https://aksaray.ktb.gov.tr/TR-63663/yeralti-sehirleri.html).
9. UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi, https://ich.unesco.org/doc/src/06859-EN.pdf (Erişim Tarihi: 1.12.2022)
10. Ayrıntılı bilgi için UNESCO’nun web sitesine bakınız: (https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5735/).
11. UNESCO Dünya Mirası Merkezi Geçici Listeleri, (https://whc.unesco.org/en/tentativelists/), (Erişim Tarihi: 1.12.2022)
12. Ayrıntılı bilgi için UNESCO Türkiye Milli Komisyonu’nun internet sitesine bakınız: (https://www.unesco.org.tr/Home/AnnouncementDetail/388). 
13. Ayrıntılı bilgi için UNESCO Türkiye Milli Komisyonu’nun internet sitesine bakınız: (https://www.unesco.org.tr/Home/AnnouncementDetail/388).

Kaynaklar

• Cığırlı, E., Hüyük, V. (2017). Dünden Bugüne Saratlı , İncir Yayıncılık. Kayseri.
• Icomos, (1999). International Cultural Tourism Charter, 12th General Assembly, Mexico https://www.icomos.org/images/DOCUMENTS/Charters/Internatıonal_Cultural_Tourısm_Charter.pdf (Son Erişim Tarihi: 1.12.2022).
• Karakul, Ö. (2023). Traditional Earthen Architecture: Konya, a Case Study of Intangible Heritage and Local Building Practice, The Historic Environment: Policy & Practice, 14:1, 87-111.
• Karakul, Ö., (2022). Traditional Craftsmanship in Architecture, Conservation and Technology, Craft, Technology and Design, Tarkko Oksala, Tufan Orel, Arto Mutanen, Mervi Friman, Jaana Lamberg & Merja Hintsa (Eds.), Häme University of Applied Sciences.
• Karakul, Ö., (2015). An Integrated Methodology for the Conservation of Traditional Craftsmanship in Historic Buildings, International Journal of Intangible Heritage, Vol:10, p.135-144. 
• Karakul, Ö. (2014). Intangible Values of building culture in vernacular architecture, Vernacular Heritage and Earthen Architecture: Contributions for Sustainable Development, Eds. Mariana Correia, Gilberto Carlos and Sandra Rocha, Taylor&Francis Group, CRC Press, p.165-169.
• Karakul, Ö. (2011). An Integrated Approach To Conservation Based On The Interrelations Of Tangible And Intangible Cultural Properties, METU Journal of The Faculty of Architecture, Vol: 28, No:2, s. 105-125.
• Öğüt, N., (2000). Learning to Think Architecturally: A Dialogical Approach to Architectural Research, Conference on Research and Architecture, EAAE, Paris.
• UNESCO, (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Paris.
• September 29-October 17. Paris.
• UNESCO Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity, https://ich.unesco.org/doc/src/06859-EN.pdf ( Son Erişim Tarihi: 1.12.2022).
• UNESCO World Heritage Center Tentative Lists, https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ (Son Erişim Tarihi: 1.12.2022).
• Yamaç, A., Filikçi, B., Tok, E., (2014). St. Mercurius underground city of Saratli (Aksaray-Turkey).