Tekeli-Sisa Mimarlık Ortaklığı Tasarımı Hazine Müsteşarlığı Binası Yıkılıyor

Doğan Tekeli ve Sami Sisa tarafından tasarlanan eski Hazine Müsteşarlığı binasının deprem riski gerekçesiyle yıkım kararı, yakın dönemde modern mimarlık mirasına yönelik müdahaleler tartışmasını yeniden gündeme taşıyor.

1983 yılında Halk Bankası Genel Müdürlüğü için açılan yarışmada birincilik kazanan proje 1985–1991 yılları arasında uygulanmış. Daha sonra Hazine Müsteşarlığına devredilen yapı uzun yıllar kamu yönetiminin önemli merkezlerinden biri olarak kullanılmış. Ankara’nın giriş aksı üzerinde konumlanan bina, kütlesel dili ve simgesel yerleşimiyle döneminin kamusal mimarlık anlayışını yansıtan örneklerden biri olarak öne çıkıyor. Çok amaçlı oditoryum, bankacılık okulu, lokal ve misafirhane binası, batıda arsa zemini bir alt kota yerleştirilerek elde edilen rekreasyon alanı çevresinde konumlandırılmış. Döneminin modern yapıları arasında plan kurgusu, yapı yönelimi ve açıklık tasarımı ile öne çıkan bina; anıtsal karakterinin yanı sıra çevresiyle kurduğu ilişki açısından da değer taşıyor. 2023 yılında zeminde kayma tespit edilmiş, ardından yapının depreme dayanıksız olduğuna dair rapor hazırlanmış. Yakın zamanda boşaltılan binanın yıkımına başlanması öngörülüyor.
Benzer bir süreç Doğan Tekeli, Sami Sisa ve Metin Hepgüler tarafından tasarlanan Antalya Arkeoloji Müzesi için de gündeme gelmişti. 1964 yılında ulusal yarışmayla elde edilen ve 1972’de hizmete açılan yapı, Türkiye’de yarışma yoluyla inşa edilen ilk müze olma niteliği taşıyor. Deprem riski gerekçesiyle yıkılan müze binası, modern mimarlık mirasının korunamayan örnekleri arasında yer alıyor.

Halkbank Genel Müdürlük Kompleksi. Salt Arşiv.  Fotoğraf: Reha Günay.

Halkbank Genel Müdürlük Kompleksi. Salt Arşiv. Fotoğraf: Reha Günay.

Halkbank Genel Müdürlük Kompleksi. Salt Arşiv. Fotoğraf: Reha Günay

Halkbank Genel Müdürlük Kompleksi. Salt Arşiv. Fotoğraf: Reha Günay

Halkbank Genel Müdürlük Kompleksi. Salt Arşiv. Fotoğraf: Reha Günay

Halkbank Genel Müdürlük Kompleksi. Salt Arşiv. Fotoğraf: Reha Günay

Halkbank Genel Müdürlük Kompleksi. Salt Arşiv. Fotoğraf: Reha Günay

Halkbank Genel Müdürlük Kompleksi. Salt Arşiv. Fotoğraf: Reha Günay

Modern mimarlık mirasının korunamayan ve yakın zamanda yitirilen bir diğer örneği ise mimar Günay Çilingiroğlu ve Muhlis Tunca tarafından tasarlanan Tercüman Gazetesi binası. 1972 yılında inşa edilen yapı, betonarme sistemi, geniş konsolları ve özgün mekansal çözümleriyle dönemin modern mimarlık anlayışını yansıtıyor. Yapı, hem mimari özellikleri hem de Türkiye’de basın tarihindeki yeri nedeniyle tarihsel ve kültürel bir değer taşıyor. Tescillenmiş olmasına rağmen yıkılmış olması, modern dönem yapılarının korunmasına ilişkin tartışmaları güçlendiriyor.

Eski Hazine Müsteşarlığı binasının yıkım kararı bu örneklerle birlikte ele alındığında, modern dönem kamu yapılarının yıkım yoluyla ortadan kalkmasının yalnızca fiziksel bir kayıp değil, mimari üretim kültürü ve kamusal hafıza açısından da önemli bir boşluk yarattığına işaret ediyor.