Hazırlayan: Gülce Halıcı, Mimar

Ardında bıraktığı yapılarla yalnızca kentleri değil, mimarlığın kendisini de geri dönülmez biçimde değiştiren, çağdaş mimarlığın en belirleyici isimlerinden Frank Gehry, 96 yaşında hayata gözlerini yumdu. Altmış yılı aşan mimarlık üretimi boyunca, mimarlığın yerleşik kabullerini ve sınırlarını zorlayan ve bu sınırları yeniden tanımlayan Frank Gehry, çağımızın unutulmaz fenomenlerinden biri oldu.

1929 yılında Kanada’nın Toronto kentinde Frank Owen Goldberg adıyla doğan Gehry, kariyerini büyük ölçüde Los Angeles’ta şekillendirdi. 1962’de kurduğu ofisiyle, modernizmin katı rasyonelliğine ve postmodernizmin yüzeysel göndermelerine mesafeli duran özgün bir mimari dil geliştirdi. “Hareketi ifade etmenin bir yolunu arıyordum” ifadesi, Gehry’nin çıkış noktası haline geldi. Deneysel konutlardan kamusal yapılara, küçük ölçekli müdahalelerden kent ölçeğinde simge yapılara uzanan geniş bir yelpazede eserler vererek tek bir üslup etiketiyle tanımlanamayacak kadar çok katmanlı bir pratik ortaya koydu.

Bu arayışın erken ve çarpıcı örneklerinden biri, 1978’de kendi evinde gerçekleştirdiği radikal dönüşümdü. Sıradan bir bungalovun kontrplak, oluklu metal ve tel örgüyle yeniden kurgulanması, mimarlık dünyasında güçlü bir kırılma yarattı. Gehry Residence, erken dönem dekonstrüktivist düşüncenin mimarlıktaki en önemli eşiklerinden biri olarak kabul edildi.
Frank Gehry’nin kariyeri, uluslararası alanda saygın başarılarla taçlandırıldı. 1989’da mimarlığın en prestijli ödülü Pritzker Mimarlık Ödülü’ne layık görülerek modern mimarlık sahnesinin en etkili seslerinden biri olarak tescillendi. Jüri onu “Gehry her zaman deneyselliğe açıktır. Yapıları, mekanların ve malzemelerin yan yana gelişinden oluşan kolajlardır; kullanıcıya sahnenin tiyatral gösterisini de, sahne arkasını da aynı anda görme olanağı tanır” diyerek tanımladı.

Gehry’yi küresel ölçekte mimarlık tarihinin merkezine yerleştiren yapı ise kuşkusuz 1997’de tamamlanan Guggenheim Bilbao Müzesi oldu. Titanyum kaplı, dalgalanan kütlesiyle yapı, yalnızca bir müze değil; mimarlığın bir kenti ekonomik, kültürel ve simgesel olarak dönüştürebileceğinin güçlü bir kanıtıydı. Gehry’nin “Mimarlık bir yeri dönüştürebilir; bazen bir insanı dönüştürür, hatta onu kurtarabilir,” cümlesini kanıtlar nitelikteki tasarımının ardından “Bilbao Etkisi” olarak anılan süreç, kültürel mimarinin kentler üzerindeki dönüştürücü potansiyelini dünya çapında görünür kıldı.

Gehry’nin mimarlığı, biçimsel cesaretinin yanı sıra teknolojik yeniliklerle de şekillendi. Havacılık endüstrisinde kullanılan yazılımdan uyarlanan dijital tasarım araçları sayesinde, karmaşık eğriler ve parçalı geometriler denetlenebilir ve inşa edilebilir hale geldi. Bu yaklaşım, tasarım ile yapım arasındaki mesafeyi kapatarak çağdaş mimarlık pratiğini kökten etkiledi; “Mimarlık kendi zamanından ve yerinden söz etmeli, ama zamansızlığı da özlemeli,” anlayışıyla zamansız yapılar tasarladı.
Frank Gehry’nin ardından, biçimsel cesaretin ya da sıradışı yüzeylerin ötesinde, mimarlığı sürekli yeniden düşünme iradesi kalıyor. Katı bir üslup dayatmayan, her projeyi yeni bir başlangıç olarak ele alan yaklaşımı; teknolojiyle sezgiyi, kentsel dönüşümle bireysel deneyimi bir araya getiren kapsamlı bir düşünce alanı sundu.

Bugün Gehry’yi anmak, bir ikonografiyi yüceltmekten çok, mimarlığın dönüşen ve gelişen doğasını kabul etmek anlamına geliyor. Ardında bıraktığı miras, bir mimari dilden çok, mimarlığın her gün yeniden tanımlanabileceğine dair sarsılmaz bir inanç olarak yaşamaya devam ediyor. Ondan geriye kuşkusuz tamamlanmış bir dil değil, geleceğe yönelik açık bir soru kalıyor: “Mimarlık bundan sonra ne olabilir?”