Yapı tasarımının çevresinden soyutlanamayacağı, inşa edilen her binanın mevcut çevresini olumlu ya da olumsuz bir şekilde etkilediği yadsınamaz bir gerçektir. Buna rağmen, mimari tasarım hala çoğu zaman bir obje tasarımı olarak görülebiliyor. Oysa binalar, bir yerleşimin karakterinin en önemli belirleyicileri olmalarının yanı sıra, yüksek enerji ve kaynak tüketimleriyle çevresel bozulmanın da başlıca etkenlerindendir. Bu nedenle, doğal çevreye ve kaynaklara duyarlı, enerji etkin ve iklimle uyumlu bir yapısal çevre için yeni yaklaşımların geliştirilmesi yalnızca kaçınılmaz değil, aynı zamanda gecikmiş bir zorunluluktur (Oktay, 2017; Oktay, 2004; Oktay, 2002; McDonald & Beatley, 2021). Bu bağlamda “ekolojik mimari” ve “sürdürülebilir mimari” (1) kavramlarıyla eş tutulan “yeşil mimari”, söz konusu sorunlara çözüm olabilecek bir tasarım anlayışı olarak öne çıkmaktadır. Ne var ki, yeşil mimari kavramı, enerji, su ve kaynakların verimli kullanımı, kullanıcı sağlığı, atıkların azaltılması gibi hedefler taşısa da, gerek kültürel algılanışı, gerekse uygulamaları açısından halen içselleştirilmiş değildir. Günümüzde “yeşil” ya da “sürdürülebilir” olarak sunulan birçok proje ya da uygulama, aslında tedarik zincirinden üretim süreçlerine kadar sistemin kendisine içkin çelişkileri görmezden gelmekte olup, çoğu zaman teknik çözümlerle sınırlı kalmaktadır.

İlham Kaynağı Olarak Geleneksel Çevre Bilgelikleri 

Doğaya yakınlık ve onu anlama çabası, insanın doğuştan gelen bir gereksinimi olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda Marten’in (2001) biophilia kavramı, doğa ile kurulan duygusal bağın bireyin gelişiminde ve yaşam boyu psikolojik dengesinde oynadığı kritik rolü vurgulamaktadır. İnsan yerleşimlerinin tarihsel gelişiminde de doğa ile kurulan uyum, hem mekansal sınırların hem de kimliğin belirleyicisi olmuştur.

Sürdürülebilirlik ve bunun alt bileşeni olan “yeşil” (ekolojik sürdürülebilirlik) kavramı çağdaş söylemlerde yeni görünmekle birlikte, antik dönemlerden itibaren mimarlıkta rasyonel bir yaklaşımın parçası olmuştur. Hipokrat (Hippocrates) ve Vitruvius’un güneş, rüzgar ve diğer iklimsel veriler üzerine geliştirdiği öneriler Antik Yunan ve Roma yerleşimlerinde mekansal örgütlenmeye doğrudan yansımış (Broadbent 1990), Akdeniz, Orta Amerika ve Güney Amerika kentlerinde ise iklime göre biçimlendirme mekansal zenginliği bütünleştiren kalıcı bir norm haline gelmiştir. Öte yandan, her coğrafyada günlük yaşam pratikleri, topografya ve iklim koşullarına bağlı olarak gelişen yöresel mimari, yerleşimlerin sürdürülebilirliği açısından bugün de önemli bir bilgi kaynağıdır.

Osmanlı-Türk kentinin temel birimi olan, üretim odaklı yeşil kuşaklarla çevrilerek belirgin bir tanıma sahip olan mahalle, yerel iklim ve kültürle uyumlu tasarım anlayışıyla yeşil ve sürdürülebilir gelişme için önemli bir modeldir (Oktay, 2017). Yapı ölçeğinde ise yerel çevre karakteristikleri mimarinin başlıca belirleyicisi olmuştur. Örneğin sıcak ve ılıman iklim bölgelerindeki konutlarda yer alan avlu (iç bahçe), gündelik ve sosyal etkinlikler için korunaklı ve çok işlevli bir alan sağlar. Gündüzleri serin havayı hapsederek içeriye yansıtan, geceleri ise sıcaklığı koruyarak iç ortam sıcaklığını dengeleyen bir mikroklima düzeni oluşturur.

Yüzyıllar önce Pers uygarlığında geliştirilen rüzgar kuleleri (badgirler), yeraltı su kanalları gibi çözümler, yerel koşullara duyarlı, düşük teknolojili ama etkili yöntemlerdi. Hakim rüzgarları yakalayarak iç mekana yönlendiren veya baca etkisiyle sıcak havayı dışarı atarak doğal havalandırmayı sağlayan badgirler, sıcak ve kuru iklimlerde sıfır karbon salımlı serinletici teknolojilerin ilk örnekleri sayılabilir.

Tüm bu tarihi ve geleneksel örnekler, çevresel koruma, yenilenebilir enerji, dayanıklılık ve sağlıklı çevre/kent hedeflerine ulaşmada ilham kaynağı olabilir. Bu yapıların tümü kendi yerel bağlamına duyarlılıkla, her bölgenin özgün iklimsel koşullarına göre tasarlanmış ve inşa edilmiştir. Ancak günümüzde “yeşil bina” etiketiyle sunulan yeni yapılarda bu duyarlılığın tümüyle gözetildiğini söylemek mümkün müdür? Örneğin, Avrupa’nın en az rüzgar alan kentlerinden biri olan ve üç yanı dağlarla çevrili Milano’da, Nido Verticale (Dikey Yuva) projesi tasarlanırken yıl boyunca kapsamlı bir rüzgar analizi gerçekleştirilmiş midir? Dikey rüzgar tüneli sistemiyle çalışan bu yapının, yerel iklim koşullarına gerçekten uygun olup olmadığı tartışmaya açıktır.

Yeşil Binalar Ne Kadar Yeşil? 

Günümüz gelişmelerinde, “yeşil mimari” kavramı kültürel ve teknik bir çaba olarak hala yeterince tanımlı ve gelişmiş değildir. Rekabetçi ve hızlı yapılaşmanın egemen olduğu kültürel bağlamlarda, sürdürülebilirlik iddiaları çoğunlukla abartılmakta ya da desteklenmemekte, bu da mimarlık da dahil olmak üzere çeşitli sektörlerde yaygın bir “yeşil görünme” eğilimine neden olmaktadır. Bu anlayışla geliştirilen pek çok proje, özellikle iklime uygun olmayan bitkisel donatılar içeren yeşil çatılar, dikey bahçeler gibi uygulamalar, yüksek bakım maliyetleri ve teknik zorluklar (otomatik sulama sistemlerinin arızaları, yapısal yük artışları, küf ve sızdırma gibi problemler) nedeniyle başlangıçta öngörülen çevresel yararları sağlayamayabilmektedir.

Örneğin Milano’da inşa edilmiş ve “En iyi yüksek yapı” ödülüne layık görülmüş Bosco Verticale (Dikey Orman) projesinde Stefano Boeri, cephede bitkisel örtüler kullanarak bitkileri yapının dış kabuğunun bir uzantısı olarak tasarlamıştır. 80 ve 112 metre yüksekliğinde iki kuleden oluşan bu yapının cephelerinde kullanılan yüzlerce ağaç ve on binlerce bitkiyle dikey bir ekosistem oluşturmak hedeflenmiştir. Dikey bahçeler, az yer kaplayarak güçlü bir yeşil etki yaratmaları, bitkilerin CO₂ emerek oksijen üretmesi, toz ve ağır metalleri tutması, ısı ve ses yalıtımı sağlaması nedeniyle olumlu değerlendirilebilmektedir. Ancak sakinlerle yapılan birebir görüşmelerde, manzaranın bitki örtüsüyle kapanması, profesyonel bahçıvanlık gerektiren yüksek bakım maliyetleri (aidat), sulama sisteminin yarattığı gürültü ve haşere sorunları gibi olumsuzluklar dile getirilmiştir.

Öte yandan, Boeri’nin aynı yaklaşımı Paris, Utrecht ve Nanjing’de de uygulaması, sürdürülebilirlik için son derece önemli olan yerel bağlamda tasarım düşüncesi ile çelişmektedir.

“Yeşil kent” ya da “yeşil kentsellik” kavramı da çoğu kez yeşil alanların çoğaltılmasıyla açıklanmaktadır. Tabii ki yeşil alanlar bir kentin olmazsa olmazıdır; ekolojik önemleri yadsınamaz. Ne var ki, arazi kullanım haritalarında yeşil alan olarak adlandırılan alanların bir kısmının zemini sert malzeme kaplı rekreasyon alanları olduğu unutulmamalıdır. Burada önemli olan, kent dokusunun doğal sistemlerle bütünleşmesinin, bir konut bölgesinde her bireyin, özellikle yaşlıların ve çocukların 5 dakika yürüyerek ulaşabilecekleri, bol ağaçlı bir mahalle parkının bulunmasıdır. Bazı Avrupa kentlerinde yabani ormanlar korunarak kente dahil edilmektedir. Yeşil kent, bunun ötesinde, ulaşım sistemlerinden yapı yoğunluğuna, enerji kullanımından gıda üretimine kadar çok katmanlı bir planlama gerektirir. İklime duyarlı yerleşim yoğunluğu, entegre ulaşım sistemleri, doğayla temas halinde kamusal alanlar, kentsel tarım uygulamaları ve döngüsel ekonomiye dayalı üretim-tüketim zincirleri bu yaklaşımın temel taşlarını oluşturur.

“Bahçe Şehir”den “Yeni Bauhaus”a: Yeşil Vizyona Yönlenmeler 

Planlamada “yeşil kent” yaklaşımı, hızla artan kentleşmeye ve kent merkezlerinin çözülemeyen sorunlarına yanıt olarak kent ve doğa arasında denge kurmayı amaçlayan bir yaklaşım olup, kökeni Ebenezer Howard’ın Garden Cities of Tomorrow başlıklı yapıtıyla ortaya koyduğu “Bahçe Şehir” (Garden City) kavramına dayanmaktadır (Howard, 1960/1898). İngiltere’deki Letchworth ve Hertfordshire yerleşimleriyle somutlaşan bu model, kendi kendine yeten, işlevsel çeşitliliğe sahip ve kent yayılmasını sınırlayan bir yeşil kuşakla çevrili yerleşimler öngörmüş, doğa, parklar, temiz hava ve bahçeli konutlarla bütünleşen bir yaşamı savunmuştur. Yirminci yüzyılın sonlarına doğru Peter Calthorpe, bu fikirleri Yeni Kentsellik (New Urbanism) hareketine uyarlayarak, yaya odaklı, karma kullanımlı, etkili toplu taşıma sistemlerine sahip ve iklime duyarlı tasarımı savunan yerleşim biçimlerinin öncülüğünü yapmıştır. Her ne kadar bu hareket kentten kopuk (banliyö odaklı) yerleşimleri teşvik etse ve tek tip çözümler sunmuş olsa da, Yeni Kentsellik yeşil kent düşüncesinin evriminde etkili bir rol oynamıştır (Calthorpe, 1993; Oktay, 2011).

Batı ülkelerinde yakın dönemde “yeşil kentsellik” paradigmasını destekleyen başarılı uygulamaların artış göstermesi, hem ulusal ve kentsel yönetimlerin politikalarıyla hem de sivil toplum örgütlerinin etkinlikleriyle sürekli gündemde tutularak geniş bir destek görmesi, önemli ve umut verici gelişmeler olarak değerlendirilebilir. Söz konusu yaklaşımın Avrupa mimarlık gündemine taşınması, 1990’lı yıllarda Lucien Kroll’un ekolojik ve toplumsal boyutları bütünleştiren Hollanda’daki Ecolonia toplu konut projesiyle başlamış (Oktay 2024), 2002 yılında Bill Dunster tarafından gerçekleştirilen ve sürdürülebilirlik ödülüne layık görülen BedZED (Beddington Zero Energy Development, İngiltere) projesi ile ise uluslararası düzeyde güçlü bir görünürlük kazanmıştır (Oktay, 2022).

İlginç olan ise, yirminci yüzyıl ortasında Walter Gropius (1965) tarafından modernist idealler ve yalın tasarım anlayışıyla başlatılan Bauhaus hareketinin, günümüzde, acil küresel sorunlarla baş etmek üzere önemli bir dönüşüm geçirmiş olmasıdır. 2020 yılında Avrupa Komisyonu tarafından başlatılan Yeni Avrupa Bauhaus (The New European Bauhaus), disiplinler arası yaklaşım ve yaratıcılık gibi konularda Bauhaus ruhunu benimserken, belirgin şekilde çağdaş bir boyut eklemektedir: sürdürülebilirlik. Artık iklim dengesi, döngüsellik, biyolojik çeşitlilik ve sosyal sorumluluk, estetik ve kapsayıcılıkla birlikte merkeze alınan temel değerlerdir (European Commission, 2021; New European Bauhaus, 2024), ki bu değişim, daha sürdürülebilir ve yeşil bir gelecek için umut verici bir gelişmedir.

Net-Sıfır Mimari: Bütüncül Bir Yaklaşım

Net-sıfır bina konsepti, 2000’li yılların başında artan enerji tüketimi ve karbon emisyonlarına karşı geliştirilen bir yanıt olarak ortaya çıkmış olup, bir binanın yıllık enerji gereksinmesinin yerinde üretilen yenilenebilir enerjiyle karşılanarak net sıfır karbon salımı sağlamasını amaçlamaktadır (DOE, 2015).

Garrison Architects tarafından, Albany, New York’taki South End bölgesi için tasarlanan Yetmiş Altı projesi (The Seventy-Six), Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk üçlü net-sıfır sertifikasına sahip mimari projesi olarak kabul edilmektedir (James Garrison ile röportaj, 2019; Oktay & Garrison, 2023). Bu kapsamda, ısıtma, soğutma, aydınlatma ve elektrikli cihazlar için gerekli olan tüm enerji, ileri teknolojiye sahip güneş, rüzgar ve su sistemlerinden sağlanmaktadır. Su tüketimi ise modern su toplama ve filtreleme teknolojileriyle en aza indirilmekte; elde edilen su özellikle tuvaletlerde ve sulama sistemlerinde yeniden kullanılmaktadır. Atık yönetimi sahada geri dönüşüm, kompostlama ve denetimli yakma yöntemleriyle gerçekleştirilmektedir (2).

2022’de New York Eyaleti Enerji Araştırma ve Geliştirme Kurumu (NYSERDA) tarafından “Yapıda Mükemmeliyet Ödülü”ne (3) layık görülmüş olan projede, modüler inşaat yöntemleri kaynak kullanımında ekonomi sağlamakta, yeşil enerji kaynakları işletme sürecinde ortaya çıkan karbon salımlarını dengelemekte, biyofilik tasarım ögeleri ise doğanın öz güzelliğini yapılara taşımaktadır. Proje, savunageldiğimiz şekilde, mimariyi çevresinin ayrılmaz bir parçası olarak ele alan bütüncül bir yaklaşımla tasarlanmış, hem bina hem de yerleşim ölçeğinde “yeşil” vizyonu desteklemektedir. Bu kapsamda, konum ve erişilebilirlik avantajları doğrultusunda, mevcut ve gelecekteki kullanıcı gereksinmelerini karşılayacak şekilde yoğunluk, çeşitlilik ve toplumsal bütünleşme ilkelerine dayanan, “mahalle” kavramını çağrıştıran yeni bir kentsel yaşam biçimi geliştirilmektedir. Konut tipolojileri, farklı yaşam evrelerine uyum sağlamak amacıyla esnek tasarlanmış olup, birimlerin birleşip ayrılabilmesiyle büyüyen veya küçülen ailelerin mahalleyi terk etmeden barınma ihtiyaçlarını karşılaması olanaklı kılınmıştır.

Bütüncül yaklaşımı permakültür ilkeleri ile desteklenen projede, her daireye entegre edilen teraslarda dekoratif bitkiler ya da ağaçlar değil, ekim alanları oluşturulmakta ve kullanıcılara bunların bakımı için destek verilmektedir. Atık yönetimi, kullanıcı katılımını teşvik eden yenilikçi bir sistem üzerine kurulmuş olup, dairelerde dört farklı atık türü için ayrıştırma yapılmakta ve merkezi toplama sistemine entegre edilmektedir. Katılım düzeyi bina işletim sistemi üzerinden izlenmekte ve ekonomik teşviklerle desteklenmektedir. Bu yaklaşımın döngüsel ekonomi ilkeleriyle uyumlu olduğu kabul edilmektedir (MacArthur, 2013).

Albany’nin birleşik kanalizasyon sistemi, artan yağış rejimleri nedeniyle çevresel riskleri artırmaktadır. Bu bağlamda, Yetmiş Altı projesi yağmur suyu ve atık suların yerinde toplanması, arıtılması ve yeniden kullanımı esasına dayalı net-sıfır su stratejisi geliştirmiştir. Gri su geri dönüşümü, yağmur suyu depolaması ve yapay sulak alanlar bu stratejinin temel bileşenlerindendir (Novotny, 2010).

Enerji stratejisi öncelikli olarak pasif tasarım ilkelerine dayanmakta olup, ısı kayıplarının azaltılması, balkonlar aracılığıyla gölgeleme, doğal havalandırma ve Pers rüzgar kulelerinden (badgirler) esinlenen dikey şaftlarla iklimlendirme desteği önemli unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Yenilenebilir enerji üretiminde fotovoltaik sistemler, bina enerji ihtiyacının yaklaşık yarısını karşılamakta ve güneş termal paneller ile jeotermal depolama çözümleri ile desteklenerek net-sıfır enerji hedefi güçlendirilmektedir (Mazria, 2003).

Bu özellikleriyle Yetmiş Altı, sadece “üçlü net-sıfır” hedefine yönelik kararlı bir adım değil, aynı zamanda toplum yararını da gözeten öncü bir adım olarak tasarımcılara ilham vermektedir.

Değerlendirme ve Öneriler 

Son yirmi yılda mimari sürdürülebilirlik konusunda önemli ilerlemeler gerçekleşmiş olsa da, uygulamalar çoğu zaman yetersiz kalmaktadır. “Yeşil bina” etiketi taşıyan ya da bu sıfatla sunulan birçok yapının, daha çok görsel düzeyde yeşil bir görünüm sunması; enerji verimliliği, iklime uyum ve yerel kaynakların etkin kullanımı gibi derinlikli ölçütleri karşılayamaması dikkat çekicidir. “Yeşil mimari”, renk paletindeki yeşile bürünmekle ilgili değil, doğal kaynakları verimli kullanan, insan sağlığını gözeten, iklime ve bağlama duyarlı, değişen koşullara uyum sağlayabilen bir tasarım anlayışıdır. Ancak bu anlayış yalnızca teknolojik gelişmelerle değil, aynı zamanda kültürel bir dönüşümle olanaklıdır.

Artan enerji tüketimi ve karbon emisyonlarına karşı geliştirilen bir yanıt olarak ortaya çıkan net-sıfır bina yaklaşımı, yapıların yıllık enerji gereksinmelerinin yerinde üretilen yenilenebilir enerji kaynaklarıyla karşılanarak sıfır karbon salımının gerçekleştirilmesini hedefleyen umut verici bir gelişmedir. Öncü bir proje olan Yetmiş Altı (New York) projesinde izlendiği gibi, yenilenebilir enerji, su ve atık döngülerinin üçlü entegre biçimde yönetilmesi, esnek konut tipolojileri, sosyal bütünleşme ve kullanıcı katılımını teşvik eden sistemlerle birleştiğinde, proje yalnızca çevresel değil aynı zamanda toplumsal ve ekonomik boyutlarıyla da dönüştürücü olabilir. Ancak, kalıcı bir dönüşümün sağlanabilmesi, öncelikle çevresel maliyetlerin bilimsel yöntemlerle doğru biçimde ölçülmesine, kültürel ve ekonomik bağlılığın güçlendirilmesine ve toplumsal düzeyde ekolojik duyarlılığın yaygınlaştırılıp kurumsallaşmasına bağlıdır. Bu bağlamda, geri dönüşüm, çevreci tüketim, yenilenebilir enerji kullanımı, sürdürülebilir ulaşım vb. uygulamaların yaygınlaşması, hem kentsel ekolojik dengenin güçlenmesine katkı sağlamakta, hem de yerel ve merkezi kurumlar üzerinde çevre konularında daha duyarlı olmaları yönünde baskı oluşturan bir sivil güç yaratmaktadır. Bu süreç, yeşil mimarlık ilkeleriyle doğrudan ilişkilidir. Enerji verimliliği, bütüncül tasarım stratejileri, yenilenebilir enerji ve yerel malzeme kullanımı, karbon salımının azaltılması ve doğayla bütünleşen mekan tasarımları gibi yaklaşımlar, yalnızca yapı ölçeğinde değil, kent bütünü içinde de çevresel farkındalığın somut göstergeleri olarak ortaya çıkmaktadır. Böylece yeşil mimarlık, kentsel ölçekteki yeşil kent vizyonunu desteklemekte ve daha yaşanabilir ve çevreci kent modellerine geçişi kolaylaştırmaktadır. Bu bağlamda “ekolojik vatandaşlık” kavramı, çevreye duyarlı kentler ve yeşil mimarlık uygulamaları için yeni bir boyut olarak öne çıkmaktadır (Asilsoy & Oktay, 2016).

Öte yandan, “yeşil” bir vizyon doğrultusunda tasarlanmamış, birbirinin tekrarı niteliğindeki standart apartman bloklarının yoğunlaştığı kentsel dokuların, çevresi ne kapsamda yeşil ögelerle donatılmış olursa olsun, “yeşil kent” olarak nitelendirilmesi tartışmaya açıktır. Yeşil kent düşüncesine odaklanan yaklaşımlar, görsel anlamda yeşil uygulamaların ötesine geçerek, kentsel morfolojinin, bina tipolojilerinin, mekansal örgütlenmenin ve yaşam pratiklerinin yerel bağlama, iklime ve toplumsal karakteristik ve beklentilerine uygunluk doğrultusunda yeniden kurgulanmasını hedeflemelidir. Kentlerin gelecekteki büyüme ve gelişmelerini yönlendirecek yasal çerçeve de, yıllardır vurguladığım gibi “kentsel tasarım” ölçeğinde yeniden şekillendirilmeli ve sürdürülebilir kentsel tasarım anlayışı geliştirilmelidir.

Notlar

1. Aslında “sürdürülebilir” tanımlaması, çevresel/ekolojik, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliği içerdiğinden, tam karşılığı değildir.
2. James Garrison ile röportaj (Haziran 2019).
3. NYSERDA Buildings of Excellence Competition, (https://archleague.org/competition/nyserda-buildings-excellence-blue-ribbon-award/).

Kaynaklar

• Asilsoy, B. & Oktay, D. (2016). “Measuring the Potential for Ecological Citizenship among Residents in Famagusta, North Cyprus”, Open House International (Special Issue on Transformations of Architecture and Urbanism of Cities in the Global South) (Eds: A. Salama & D. Grierson), 41(2), Haziran 2016, 47-55.
• Calthorpe, P. (1993). The Next American Metropolis: Ecology, Community, and the American Dream. Princeton Architectural Press.
• DOE (Department of Energy). (2015). A Common Definition for Zero Energy Buildings. U.S. Department of Energy.
• European Commission (2021). (https://new-european-bauhaus.europa.eu/about/about-initiative_en).
• Gropius, W. (1965). The new architecture and the Bauhaus (P. Morton Shand, Trans.). MIT Press, Massachusetts (Original work published 1919).
• Howard, E. (1960/1898). Garden Cities of Tomorrow. Faber and Faber, London.
• (https://built4people.eu/wp-content/uploads/2023/10/New-European-Bauhaus-a-handbook.pdf).
• MacArthur, E. (2013). Towards the circular economy. Journal of Industrial Ecology, 2(1), 23-44.
• Marten, G. M. (2001), Human Ecology, Earthscan Publications.
• Mazria, E. (2003). The passive solar energy book (2nd ed.). Rodale Press.
• McDonald, R. & Beatley, T. (2021). Biophilic Cities for an Urban Century: Why nature is essential for the success of cities, Palgrave Pivot.
• New European Bauhaus (NEB) (2024). About the New European Bauhaus.
• Novotny, V. (2010). Water quality: Prevention, identification, and management of diffuse pollution. Van Nostrand-Reinhold Publishers.
• Oktay, D. (2022). Promoting Energy-Efficient Neighbourhoods: Learning from BedZED. In: Sayigh, A. (Ed.) Sustainable Energy Development and Innovation. Innovative Renewable Energy. Springer, Cham, 841-847.
• Oktay, D. (2017), A Critical Approach to Sustainable Urbanism: Lessons from Traditional and Contemporary Paradigms, in Land Ownership and Land Use Development: The Integration of Past, Present, and Future in Spatial Planning and Land Management Policies (Eds: E. Hepperle, R. Dixon-Gough, R. Mansberger, J. Paulsson, J. Hernik and T. Kalbro), vdf Hochschulverlag AG an der ETH, Zürich, 295-306.
• Oktay, D. (2004), “Urban Design for Sustainability: A Study on the Turkish City”, International Journal of Sustainable Development and World Ecology, 16, Mart 2004, 24-35.
• Oktay, D. (2002), “Design with the Climate in Housing Environments: An Analysis in Northern Cyprus”, Building and Environment, 37(10), 1003-1012.
• Oktay, D. & Garrison, J. (2023). Green Urbanism with Genuine Green Architecture: Toward Net Zero System in New York. In: Sayigh, A. (Ed.) Towards Net Zero Carbon Emissions in the Building Industry. Innovative Renewable Energy. Springer, Cham, 165-182.