Muammer Karaca Tiyatrosu

Proje Yeri
Beyoğlu, İstanbul

Mimari Restorasyon
İBB Miras

Mimari Tasarım
Novos Studio

Tasarım Ekibi
Hande Ciğerli, Mert Üçer

Proje Ekibi
Mukaddes İskender, Sarp Özgen, Fatma Savgan, Begüm Alyemiş, Ruşen Uçar, Zeynep Burçoğlu

İşveren
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı

Ana Yüklenici
Güner İnşaat

Statik
Alper Acer Proje Hizmetleri

Tiyatro Danışmanı
Arek Nişanyan

Akustik Danışman
Pro-Plan Proje Mühendislik / Karakutu Elektro-Akustik

Yönlendirme Tasarımı
Oya Çitçi

Tamamlanma Tarihi
2026

Toplam İnşaat Alanı
3000 m2

Fotoğraflar
Egemen Karakaya

Restorasyon ve proje yönetimi İBB Miras ekibi tarafından gerçekleştirilen, mimari tasarımını Novos Studio’nun üstlendiği Muammer Karaca Tiyatrosu, üç farklı döneme ait yapıyı merkezindeki atriyumda bir araya getiriyor; farklılıkları silmeden bir arada tutan bu ara mekan, kent hafızasını geçmiş ile bugünü birbirine bağlayan bir boşluk olarak kuruyor.

Tiyatro; Tarih, Konsept & Yaklaşım

Tiyatro, antik dönemlerden beri insanların eğlenme ve düşünme ihtiyaçlarını karşılamak için geliştirilmiş önemli bir sanat ve kültür alanıdır. Tiyatro kelimesi, Yunanca “theatron” yani “görme yeri” sözcüğünden gelmektedir ve bakmak, seyretmek kavramları ile yakından ilişkilidir. Günümüzde, modern tiyatro gelenekleri, eski tiyatro formlarını ve düşüncelerini geliştirerek çağdaş bir yaklaşımla sunmaktadır.

Geleneksel Türk seyir sanatları özellikle 17. ve 18. yüzyılda kukla, gölge oyunu, ortaoyunu, meddah gibi geleneksel formlarla zenginleşerek köklü bir temaşa kültürü oluşturmuştur. Görsel ve işitsel öğeler aracılığıyla izleyiciye sunulan, eğlendirme ve etkileme amacı taşıyan performansları ifade eden “temaşa” kavramı, farklı kültürlerde ve dönemlerde çeşitli biçimlerde karşılık bulmuştur. Antik Yunan’da tragedya ve komedya türlerinin ortaya çıkışından Türk tiyatrosunun geleneksel formlarına uzanan bu tarihsel süreçte temaşa, toplumsal yaşamın ve ortak kültürel deneyimin önemli bir parçası olmuştur. Özellikle Orta Asya ve İslam dünyasının seyir geleneklerinde önemli bir yer tutan temaşa kültürü, Türk tiyatrosunun gelişiminde de belirleyici bir rol oynamıştır.

19. yüzyıla geldiğimizde ise Pera, Osmanlı’nın Avrupa ile diplomatik, ekonomik ve kültürel ilişkilerinin yoğunlaştığı bir merkez olmuştur. Elçilikler ve diplomatik çevreler, Batılı sahne sanatlarının İstanbul’da yaygınlaşmasına katkıda bulunmuş; tiyatro, farklı toplumsal çevreleri bir araya getiren önemli bir karşılaşma mekanına dönüşmüştür.

Bugünkü İstiklal Caddesi üzerinde, Çiçek Pasajı’nın bulunduğu yerde 19. yüzyılda faaliyet gösteren Naum Tiyatrosu, Beyoğlu’nda Batılı tiyatro geleneğinin ilk önemli örneklerinden biridir. 19. yüzyıldan itibaren farklı kültürlerin ve konsoloslukların bir araya geldiği Beyoğlu’nda, Batılı anlamdaki tiyatro yapıları İstiklal Caddesi ve çevresinde çoğalmış; zaman içinde bu bölge İstanbul’un tiyatro yaşamının önemli merkezlerinden birine dönüşmüştür.

Bu tarihsel sürekliliğin 20. yüzyıldaki önemli yapılarından biri de, İstiklal Caddesi’ne açılan bir çıkmaz sokakta, Hollanda ve Fransa konsoloslukları arasında yer alan Muammer Karaca Tiyatrosu’dur. Bulvar tiyatrosunun önde gelen isimlerinden Muammer Karaca tarafından kurulan tiyatro, 1955 yılında kapılarını açmıştır. Yapının mimarı, Karaca’nın yeğeni ve dönemin öncü kadın mimarlarından Perran Doğancı’dır. Yarım yüzyılı aşan tarihi boyunca Muhsin Ertuğrul, Adile Naşit, Gülriz Sururi, Yıldız ve Müşfik Kenter, Münir Özkul, Sadri Alışık ve Genco Erkal gibi Türk tiyatrosunun önemli isimlerine ve farklı tiyatro topluluklarına ev sahipliği yapan yapı, Beyoğlu’nun tiyatro belleğinin önemli parçalarından biri olmuştur.

Zaman içinde yıkılan, yeniden inşa edilen ya da dönüşerek varlığını sürdüren çok sayıda tiyatro ve kültür yapısı, bu tarihsel birikimin izlerini günümüze taşımaktadır. Bugün Atatürk Kültür Merkezi’nden başlayarak İstiklal Caddesi boyunca devam eden ve Haliç Tersanesi’ne uzanan kültür aksı, Beyoğlu’nun sahne sanatları ve kültür odağı olma niteliğini korumaktadır.


Mimari Yaklaşım

Muammer Karaca Tiyatrosu’nun restorasyon ve yeniden işlevlendirme süreci, İBB Miras ekibinin yaklaşık yedi yıl önce başlattığı çalışmalarla şekillendi. Novos Studio sürece son dört yılında dahil oldu. Restorasyon çalışmaları ve proje yönetimi İBB Miras ekibi tarafından yürütüldü.

Tarihi haritalardan tespit edildiği üzere, Karaca Tiyatrosu’nun bulunduğu alanda 19. yüzyıla ait bir Beyoğlu apartmanı, Fransız Konsolosluğu’na ait Fransız Mahkemesi yapısı ve bu iki yapı arasında yer alan bir bahçe bulunuyordu. Perran Doğancı’nın 1955 tarihli projesiyle bu yapılar tiyatro kompleksine dahil edildi. Beyoğlu Apartmanı’nın içine fuayeye hizmet veren ana merdiven yerleştirildi; döşeme kotları tiyatronun ihtiyaçlarına göre yeniden düzenlendi. Bu müdahaleler sonucunda apartmanın özgün mekansal karakteri o günün ihtiyacına göre dönüştürüldü ve bugün atriyuma bakan tarihi cephesi tiyatro yapısının bir parçasına dönüştü.

Yenileme projesinde, alandaki bu üç yapının birbirleriyle kurduğu ilişki ve üstlendikleri programlar yeniden ele alınmış. Beyoğlu Apartmanı’nın özgün karakteri ve cephesi yeniden görünür hale getirilirken, tiyatro hacmi apartmandan ayrıştırılarak bağımsız bir kütle olarak tanımlanmış. Fransız Mahkemesi ise çıkmaz sokaktan hizmet verecek şekilde yeniden işlevlendirilmiş. Üç farklı döneme ve karaktere ait bu yapı, aralarına yerleşen şeffaf bir atriyum aracılığıyla yeniden birbirine bağlanmış.

Çatı kotundan başlayarak zemin katta Boğaz cephesine kadar uzanan atriyum, yapının merkezinde şeffaf ve aydınlık bir fuaye tanımlıyor. Çatıdan aldığı doğal ışığı fuaye katlarına taşıyan atriyum, aynı zamanda uzun yıllar yapının içinde saklı kalmış Beyoğlu Apartmanı’nın cephesini yeniden görünür kılıyor. Böylece atriyum, yalnızca üç kütle arasındaki dolaşımı sağlayan bir bağlantı mekanı değil, yapının farklı dönemlerini ve mimari katmanlarını bir arada okunabilir kılan bir ara mekana dönüşüyor.

Üç yapının farklı karakterleri, malzeme seçimleri üzerinden de korunuyor ve görünür kılınıyor. Fransız Mahkemesi’nin tonozlu mekanlarında taş ve tuğla yüzeyler, Beyoğlu Apartmanı’nda dokulu sıva ve özgün söveler korunurken bunların arasına yerleşen atriyum; cam, çelik ve beyaz yüzeylerden oluşan çağdaş ve şeffaf bir katman olarak ele alındı. Yalın bir mimari dile sahip tiyatro kütlesi ise bu tarihsel dokudan ayrışarak çağdaş bir ek olarak okunuyor.

Boğaz silüetinde Karaca Tiyatrosu, çevresindeki yapıların ölçeği ve kütlesel sürekliliğiyle uyumlu bir ilişki kurarken, yalın beyaz cephesiyle kendi kimliğini ortaya koyuyor. Cephede yer alan geniş açıklık, yapının masif kütlesini hafifletirken içerideki atriyumu ve farklı yapı katmanlarının birlikteliğini dışarıdan görünür kılıyor. Böylece tiyatro, Beyoğlu’nun mevcut silüeti içinde kendini ayrıştırmadan var olurken çağdaş ve yalın mimari diliyle kent içindeki varlığını belirginleştiriyor.

Program Yerleşimleri ve Yeni Karaca Tiyatrosu

Beyoğlu Apartmanı, Fransız Mahkemesi ve tiyatro kütlesinin özgün mekansal nitelikleri ve yeni program içindeki rolleri ayrı ayrı tanımlanırken; aralarında yer alan atriyum, bu farklı parçaların birbirleriyle ilişki kurduğu ortak alan olarak kurgulanmış. Programın bu dört mekansal bileşen üzerinden dağıtılması, her yapının kendi karakterini korumasına olanak verirken, dolaşımın, karşılaşmaların ve ortak kullanımların bütüncül bir kurgu içinde yeniden örgütlenmesini sağlamış.

01 Beyoğlu Apartmanı / Tiyatro Evi

Eski Beyoğlu Apartmanı, bağımsız tiyatro topluluklarının kullanımına açık bir Tiyatro Evi olarak yeniden işlevlendirilmiş. Yapının mevcut oda düzeni korunarak tiyatro eğitimi, atölye ve prova süreçlerinin ihtiyaçlarına cevap verecek mekanlar oluşturulmuş.

1955 tarihli Karaca Tiyatrosu projesinde apartmanın içine yerleştirilen fuaye merdiveni kaldırılarak özgün oda düzeni yeniden ortaya çıkarılmış; döşeme kotları restitüsyon verileri doğrultusunda yeniden düzenlenmiş ve volta döşemeler özgün yapım tekniğine uygun olarak yeniden kurgulanmış.

Yapının cepheleri restore edilerek özgün mimari karakteri yeniden görünür hale getirilmiş. Sokağa bakan cephesi Beyoğlu’nun mevcut kentsel dokusu içindeki yerini korurken, daha önce tiyatro yapısı içinde kalan cephesi yeni atriyumun kurulmasıyla yeniden açığa çıkarılmış. Böylece apartmanın bir yüzü kente açılan bir dış cephe, diğer yüzü ise atriyuma bakan bir iç cephe niteliği kazanıyor. İki farklı kamusal mekana yüz veren yapı, hem sokak hem de tiyatro içindeki dolaşımın parçası olarak yeniden okunur hale geliyor.

02 Fransız Mahkemesi / Sergi Salonu

Fransız Mahkemesi’nin tonozlu mekanı, farklı sergi ve performanslara ev sahipliği yapabilecek esnek bir altyapıyla yeniden işlevlendirilmiş. İstiklal Caddesi çevresindeki alternatif performans mekanlarının karakterine benzer biçimde, salona doğrudan çıkmaz sokaktan erişim sağlanıyor. Böylece sokak yalnızca bir ulaşım alanı olmaktan çıkarak etkinlik öncesinde ve sonrasında kullanıcıların bir araya geldiği açık bir fuayeye dönüşüyor.

Mevcut tonozlu yapıda, eski tiyatronun betonarme taşıyıcı sistemine ait kolonların açtığı boşluklar yapının geçmiş müdahalelerinin izleri olarak korunmuş. Yeni tiyatro strüktürü, tonozlu yapıya yeni bir müdahalede bulunmadan, çelik taşıyıcıların bu mevcut boşluklara yerleştirilmesiyle kurulmuş. Böylece yeni strüktür, eski yapının bıraktığı izleri silmek ya da yeni izler oluşturmak yerine onları takip ederek tamamlıyor. Salonun geometrisi de bu mevcut izlerin belirlediği noktalardan hareketle, ancak kendi dönemini ifade eden yeni bir form olarak şekilleniyor.

Çıkmaz sokağın sonunda yer alan sanatçı girişi aynı zamanda bu mekana da hizmet ediyor. Burada oluşturulan düşey sirkülasyon bağlantısı, sergi ve performans salonunun ana tiyatronun kulis ve servis alanlarını ortak kullanabilmesini sağlıyor. Böylece Fransız Mahkemesi, gerektiğinde tiyatroyla birlikte, gerektiğinde ise bağımsız olarak çalışabilen alternatif bir kültür ve performans mekanı olarak yapının programına dahil ediliyor.

03 Tiyatro

300 kişilik izleyici kapasitesine sahip tiyatro; ana sahne, yan sahneler, parter ve balkondan oluşuyor. Salon, izleyiciyi sahneye mümkün olduğunca yaklaştıran kompakt bir plan şemasıyla ele alınmış; kapasitenin parter ve balkona dağıtılmasıyla salonun plandaki hacmi küçültülmüş. Bu sayede tiyatro kütlesi Beyoğlu Apartmanı’ndan geri çekilerek iki yapı arasında atriyumun oluşmasına alan açılmış.

Salonun kompakt geometrisi ve balkon yüzeyleri, izleyici ile sahne arasındaki görsel ve mekansal yakınlığı güçlendirirken, müzik ve sahne performanslarının gerektirdiği dengeli ses dağılımını ve akustik bütünlüğü destekliyor. Ana sahne, farklı performans türlerine uyum sağlayabilecek tam donanımlı sahne mekaniği, sahne platformu ve yük asansörüyle desteklenmiş.

Parter fuayesi girişin bir üst kotunda konumlanırken, salona fuayeye açılan iki koridor üzerinden ulaşılıyor. Yangın merdivenlerine de bağlanan bu koridorlar, seyirci dolaşımı ile servis ve kaçış senaryolarının birlikte çözülmesini sağlıyor. Zemin kattan teras kotuna kadar devam eden düşey sirkülasyon ise günlük kullanımda kulis, sahne, balkon ve ışık köprüsü arasındaki bağlantıları kuruyor.

Salonun sahne arkasında Boğaz’a açılan geniş açıklık, salonun alışılmış kapalı karakterine farklı bir nitelik kazandırıyor. Performans sırasında karartılabilen bu açıklık, gündüz prova ve sahne tasarımı çalışmalarında doğal ışığı içeri alırken İstanbul Boğazı’nı sahnenin arkasında görünür kılıyor.

Yalın bir kabuk içinde ele alınan salonun iç mekan karakteri, ahşap ve antrasit akustik elemanlarla tanımlanmış. Bu ahşap paneller, salonun akustik performansını güçlendirirken, mekanın perspektifini derinleştiriyor.

04 Atriyum / Üç Yapı Üç Program Arasında Bir mekan

Atriyum, tiyatronun ana dolaşım ve fuaye mekanı. Salona ulaşan merdivenleri içine alırken, oditoryum ile Beyoğlu Apartmanı arasında bir boşluk oluşturarak iki yapıyı birbirinden ayrıştırıyor ve aynı zamanda yeniden ilişkilendiriyor. Eski Karaca Tiyatrosu’na ait fuaye merdivenlerinin apartmanın içinden çıkarılarak bu alana taşınması, tarihi yapının özgün mekansal düzeninin yeniden kurulmasına olanak sağlamış. Çatıdan aldığı doğal ışık ise dar bir çıkmaz sokakta yer alan yapının merkezinde aydınlık, geçirgen ve sosyal bir ortak alan oluşturuyor.

Atriyum zemin katta yapının derinliğine doğru devam ederek ana fuayeye dönüşüyor. Kafe, vestiyer ve ıslak hacimler gibi tiyatronun ortak kullanımları bu alanda yer alırken; fuaye aynı zamanda karşılaşma, toplanma ve ortak çalışma mekanı olarak kurgulanmış. Fuayenin sonlandığı noktada tiyatronun sahne arkası alanları başlıyor. Sokaktan alt kotta ayrı bir girişi bulunan bu bölümde kulisler, depolar ve oyuncuların sahne öncesinde kullandığı “green room” yer alıyor. Böylece seyirci ve sanatçı dolaşımları birbirinden ayrışırken, yapının farklı programları kendi kullanım senaryoları içinde çalışabiliyor.

Ancak atriyum, yalnızca bu işlevleri bir araya getiren bir dolaşım ve fuaye mekanı değil. Kendini öncelikle bir boşluk olarak tarif ediyor; hareketi içinde barındırıyor, farklı zamanlarda farklı kullanımlara ve karşılaşmalara olanak tanıyor. Eski yapıların izleri ile yeni müdahaleler burada doğrudan birbirine eklenmek yerine, aralarında bırakılan boşluk üzerinden ilişki kuruyor. Eski ile yeni tek bir mimari dil içinde eritilmiyor; farklılıkları ve aralarındaki mesafe korunarak birlikte görünür hale geliyor. Böylece atriyum, üç yapı ve üç program arasında kalan bir boşluk olmaktan çıkarak farklı dönemleri, kullanımları ve kullanıcıları bir araya getiren, aralarındaki ilişkileri yeniden tanımlayan bir ara mekana dönüşüyor.

Bu ara mekanın kurduğu ilişki yapı sınırlarında sonlanmıyor. Zemin kotunda sokakla kurulan geçirgenlik, kentteki hareketin yapı içine taşınmasına; fuayenin ise sokağın devamı gibi çalışmasına olanak veriyor. Çıkmaz sokağın sınırlı kamusal alanı yapının içine doğru genişlerken, atriyum da tiyatronun içinden kente açılan yeni bir kamusal niş oluşturuyor. Böylece kamusal hayat yalnızca yapının içinde ya da dışında değil, ikisi arasındaki eşikte kendine yer buluyor.

Ara mekanı tasarlamak, yalnızca bir boşluğu tanımlamak değil, o boşluğun taşıdığı olasılıkları açık bırakmaktır. Bu açıklık, yapının geçmişi, yeni kullanıcıları ve kent arasında farklı ilişkilerin kurulmasına; zaman içinde yeni kullanımlar ve karşılaşmalarla yeniden tanımlanmasına olanak verir. Karaca Tiyatrosu’nda üç farklı yapının arasında açılan bu boşluk, geçmişi yeni olandan ayıran bir sınır değil, farklı zamanları birbirine bağlayan bir aralık olarak çalışıyor. 

Hafıza da benzer biçimde geçmiş ile gelecek arasında açılan bir ara mekan olarak düşünülebilir. Kent hafızasını korumak, geçmişi olduğu haliyle muhafaza etmekten çok, geçmişin yeni kullanımlar, karşılaşmalar ve anlamlarla yaşamaya devam edebilmesine alan açmaktır.