Mimarlık ile teknoloji arasındaki ilişki, geçmişten bugüne yalnızca teknik yeniliklerin değil, kavramsal kırılmaların da alanı oldu. Bu ilişki, kimi zaman kavramların yer değiştirdiği, kimi zaman parçalandığı, silindiği ya da beklenmedik biçimlerde evrildiği eşikler üretti. Bu eşiklerde mimarlığın rolleri, yöntemleri, aktörleri ve davranış biçimleri yeniden tanımlandı.

Bugün yapay zeka ile yine/yeni bir eşikte miyiz? Yapay zeka, yalnızca mimari tasarımın araçlarını mı dönüştürüyor, yoksa tasarımın ontolojik temellerini sorgulatan bir paradigma kayması mı yaratıyor? Bu soru, yalnızca yapay zekanın tasarım pratiğine eklemlenmesiyle sınırlı değil. Yapay zeka, dijitalleşme, büyük veri, algoritmik karar süreçleri, otomasyon, platform ekonomileri, iklim krizi, afetler, göç, kaynak kıtlığı, ekolojik yıkım, toplumsal eşitsizlikler ve çoklu krizler çağında mimarlığın nasıl konumlanacağına dair daha geniş bir tartışmanın parçası. Mimarlık bugün yalnızca yeni üretim araçlarıyla değil, aynı zamanda gezegen ölçeğinde derinleşen kırılganlıklarla da karşı karşıya. Bu bağlamda yapay zeka, mimarlık için yalnızca teknik bir imkan değil; bilginin, yaratıcılığın, sorumluluğun, temsilin ve karar verme süreçlerinin yeniden sorgulandığı kritik bir eşik olarak da değerlendirilebilir.

MİTA V, mimari tasarım ve araştırma pratiğinin yapay zeka ile kurduğu ilişkiyi öznellik ve özgünlük ötesine taşıyarak dijital çağın çok katmanlı dönüşümleri içinde ele almayı hedefliyor ve araştırmacıları, mimari tasarım araştırmalarında bilginin dönüşümünü; yapay zeka, yaratıcılık, özgünlük, algı, biliş, eğitim, etik, güvenlik, teknoloji, anomali, halüsinasyon, entegrasyon ve insan-yapay zeka iş birliği ekseninde tartışmaya davet ediyor.

• Tasarım bilgisi nasıl üretiliyor, temsil ediliyor, aktarılıyor ve değerlendiriliyor?
• İnsan-yapay zeka iş birliği yaratıcılığı, özgünlüğü, eğitimi, pratiği ve etik sorumlulukları nasıl dönüştürüyor?
• Hayal ile halüsinasyon, veri ile sezgi, özgünlük ile tekrar, araç ile ortak arasındaki sınırlar nasıl yeniden çiziliyor?
• Yapay zeka destekli tasarım süreçleri; iklim krizi, ekolojik kırılganlıklar, afetler, göç, eşitsizlikler ve kaynak sorunları gibi çoklu krizler karşısında nasıl bir mimari düşünme alanı açabilir?
• Yapay zeka mimari tasarım araştırmaları için yalnızca yeni bir araç mı, yoksa yeni bir düşünme biçiminin başlangıcı mı?

Özgünlük

Yapay zeka ile üretilen tasarım fikirleri, imgeler, metinler ve modeller mimarlık alanında yaratıcılık ve özgünlük kavramlarını yeniden tartışmaya zorunlu kılıyor. Tasarım sürecinde özgünlüğün yalnızca nihai ürüne mi, tasarımcının niyetine mi, kullanılan yönteme mi, yoksa insan ve yapay zeka arasındaki ortak üretim sürecine mi atfedileceği belirsizleşiyor. Bu belirsizlik, mimari tasarım araştırmalarında yaratıcılığın artık tekil bir özneye bağlı, kapalı bir süreç olarak değil; insan, araç, veri, algoritma, bağlam ve yorum arasında kurulan ilişkisel bir üretim alanı olarak düşünülmesini gerekli kılıyor.

Halüsinasyon

Yapay zeka sistemlerinin ürettiği anomaliler, sapmalar, beklenmedik sonuçlar ve halüsinasyonlar da bu tartışmanın önemli bir parçası. Bu çıktılar yalnızca hata, eksiklik ya da güvenilmezlik göstergesi olarak değil, aynı zamanda mimari tasarım araştırmaları için yeni keşif, spekülasyon ve eleştirel üretim imkanları olarak da değerlendirilebilir. Hayal ile halüsinasyon, veri ile kurgu, olasılık ile gerçeklik arasındaki sınırların bulanıklaştığı bu ortam, mimari temsilin ve tasarım tahayyülünün nasıl dönüştüğünü sorgulamayı gerektiriyor.

Pedagoji

Bu dönüşümün en görünür alanlarından biri mimarlık eğitimi. Yapay zeka; stüdyo kültürünü, eleştiri süreçlerini, öğrenci-öğretici ilişkisini, tasarım öğrenmesini ve değerlendirme biçimlerini dönüştürme potansiyeline sahip. İnsan-yapay zeka iş birliğinin pedagojik boyutları, yalnızca araç kullanım becerileriyle sınırlı değil; aynı zamanda eleştirel düşünme, tasarım etiği, üretim sürecinin şeffaflığı ve öğrencinin tasarım sürecindeki özne konumu açısından da ele alınmalı.

Otonomi

Yapay zekanın tasarım süreçlerine entegrasyonu, mimarlıkta yeni iş birliği modellerini, yeni roller ve sorumlulukları gündeme getiriyor. Yapay zeka kimi zaman bir araç, kimi zaman bir üretim ortağı, kimi zaman bir eleştirmen, kimi zaman da bir karar destek sistemi olarak konumlanıyor. Bu çoklu konumlanma, mimari tasarımda kontrol ve özerklik kavramlarını yeniden düşünmeyi gerektiriyor. İnsan ve yapay zeka arasındaki iş birliğinin kültürel ve pedagojik boyutları, mimarlık alanında farklı disiplinlerin katkısıyla ele alınmalı.

Etik

Yapay zeka destekli süreçlerin etik, güvenlik ve sorumluluk boyutları da göz ardı edilemez. Veri güvenliği, telif hakları, önyargı, şeffaflık, hesap verebilirlik, akademik dürüstlük ve mesleki sorumluluk gibi konular mimari tasarım araştırmalarının temel gündemlerinden biri haline geliyor. Yapay zekanın kullandığı veri setlerinin niteliği, üretilen bilginin güvenilirliği, tasarım çıktılarının sahipliği ve karar süreçlerinin açıklanabilirliği; mimarlık alanında hem araştırma hem eğitim hem de mesleki pratik açısından kritik soruları gündeme getiriyor.

Ekoloji

Yapay zeka çağında mimari tasarım araştırmalarını tartışmak, aynı zamanda dijital teknolojilerin ekolojik etkilerini de gündeme getirmeyi gerektiriyor. Yapay zeka sistemleri, veri merkezleri, hesaplama altyapıları ve dijital üretim süreçleri önemli enerji tüketimleri ve çevresel maliyetler doğuruyor. Bu nedenle yapay zekanın mimarlıkta kullanımı yalnızca üretkenlik, hız ve temsil kapasitesi üzerinden değil; aynı zamanda ekolojik sorumluluk, kaynak kullanımı, iklim krizi ve sınırlar bağlamında da değerlendiriliyor. Mimarlık araştırmaları açısından temel soru, yapay zekanın ekolojik krizleri görünür kılan, analiz eden ve dönüştürücü tasarım senaryoları üreten bir araç olup olamayacağı kadar hangi ekolojik maliyetleri ürettiği olarak öne çıkıyor.

Çoklu Krizler

Mimarlık bugün iklim krizi, afetler, göç, barınma sorunu, toplumsal eşitsizlikler, ekonomik kırılganlıklar, kültürel kopuşlar ve teknolojik dönüşümlerle iç içe geçen çoklu krizler çağında konumlanıyor. Yapay zeka destekli tasarım araştırmaları, bu krizleri yalnızca veriyle çözülebilecek teknik problemler olarak değil; mekansal, toplumsal, ekolojik ve politik boyutları olan karmaşık meseleler olarak ele almak durumunda. Bu nedenle MİTA V, yapay zeka tartışmasını mimarlığın daha geniş sorumluluk alanlarıyla birlikte düşünmeye davet ediyor: daha adil, dirençli, kapsayıcı, ekolojik ve eleştirel mekansal gelecekler nasıl tahayyül edilebilir?

Bu bağlamda sempozyum, mimari tasarım araştırmalarında bilginin nasıl üretildiğini, kullanıldığını, değerlendirildiğini ve gelecekte hangi yönlerde dönüşebileceğini çok boyutlu bir çerçevede tartışmaya açarak; bu eksenlere odaklanan tüm kavramsal, kuramsal ve uygulamalı çalışmaları katkı sunmaya davet ediyor.

Düzenleme Kurulu

Aslı Ağırbaş (Özyeğin Üniversitesi), Aslıhan Ünlü (Özyeğin Üniversitesi), Begüm Diker (Özyeğin Üniversitesi), Burcu Kısmet Conk (Özyeğin Üniversitesi), Burçin Mızrak Bilen (Özyeğin Üniversitesi), Can Müezzinoğlu (Özyeğin Üniversitesi), Cansu Günaydın Donduran (Özyeğin Üniversitesi), Derya Yorgancıoğlu (Özyeğin Üniversitesi), Gizem Efendioğlu (Özyeğin Üniversitesi), Gül Çanakçıoğlu (Özyeğin Üniversitesi), Gülbin Lekesiz (Özyeğin Üniversitesi), Güliz Özorhon (Özyeğin Üniversitesi), Hülya Turgut (Özyeğin Üniversitesi), İlker Fatih Özorhon (Özyeğin Üniversitesi), Mehmet Emin Bayraktar (Özyeğin Üniversitesi)

Bilim Kurulu

Ahsen Özsoy (Işık Üniversitesi), Arzu Çahantimur (Bursa Uludağ Üniversitesi), Aslı Ağırbaş (Özyeğin Üniversitesi), Aslıhan Ünlü (Özyeğin Üniversitesi), Ayşe Özbil Torun (Northumbria University), Ayşen Ciravoğlu Demirdizen (Yıldız Teknik Üniversitesi), Ayşen Çelen Öztürk (Eskişehir Osmangazi Üniversitesi), Belkıs Uluoğlu (Yeditepe Üniversitesi), Benay Gürsoy Toykoç (Pennsylvania State University), Birgül Çolakoğlu (İstanbul Teknik Üniversitesi), Burak Pak (Deakin University), Cana Bilsel (Orta Doğu Teknik Üniversitesi), Cansu Günaydın Donduran (Özyeğin Üniversitesi), Çiğdem Polatoğlu (Yıldız Teknik Üniversitesi), Demet Mutman Uluengin (Özyeğin Üniversitesi), Derya Yorgancıoğlu (Özyeğin Üniversitesi), Fethiye Emel Ardaman (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi), Gül Çanakçıoğlu (Özyeğin Üniversitesi), Güliz Özorhon (Özyeğin Üniversitesi), Hossein Sadri (Coventry University), Hülya Turgut (Özyeğin Üniversitesi), İlker Fatih Özorhon (Özyeğin Üniversitesi), Mine Özkar Kabakçıoğlu (İstanbul Teknik Üniversitesi), Murat Şahin (Özyeğin Üniversitesi), Neslihan Dostoğlu (İstanbul Kültür Üniversitesi), Senem Zeybekoğlu Sadri (Birmingham City University), Serhat Ulubay (Yıldız Teknik Üniversitesi), Sevil Yazıcı (İstanbul Teknik Üniversitesi)

Takvim

• Duyuru: 20 Temmuz 2026
• Özet teslim tarihi: 30 Ekim 2026
• Özetlerin değerlendirilmek üzere hakemlere gönderilmesi: 6 Kasım 2026
• Hakemlerin değerlendirmelerini teslim etmesi: 27 Kasım 2026
• Özet değerlendirmelerinin yazarlara iletilmesi: 18 Aralık 2026
• Tam metin teslimi: 5 Mart 2027
• Sempozyum programının ilan edilmesi: 12 Nisan 2027
• Bildiri Kitabı (E-Kitap): 19 Nisan 2027
• Sempozyum: 26-28 Nisan 2027

Bildiri Gönderim ve Katılım Koşulları

Katılım koşulları: Sempozyum, mimarlık ve tasarım alanındaki akademisyenlerin, araştırmacıların ve lisansüstü öğrencilerin katılımına açık. Bildiriler çok yazarlı olabiliyor; özgün ve daha önce yayımlanmamış çalışmalar olmalı. Bildiriler, çağrıda belirtilen yedi tematik eksenden en az biriyle ilişkili olmalı.

Özet gönderimi: Bildiri özetleri, sempozyum web sitesinde yer alan “Bildiri Özeti Formatı”na uygun olarak hazırlanmalı ve 30 Ekim 2026 tarihine kadar çevrimiçi form aracılığıyla gönderilmeli.

Sunulan tüm bildiriler Sempozyum E-Kitabı’nda yayımlanacak. Bilim Kurulu tarafından seçilen bildiriler ise dergi formatına uygun olarak geliştirilerek Journal of Design Studio’da yayımlanacak.

Değerlendirme süreci: Tüm özetler, çift kör hakemlik sürecinde Bilim Kurulu tarafından değerlendirilecek. Hakemlere gönderim 6 Kasım 2026, hakem dönüşleri 27 Kasım 2026, sonuçların yazarlara iletilmesi 18 Aralık 2026 tarihinde gerçekleşecek.

Yapay zeka kullanımı: Yapay zeka araçları sorumlu ve şeffaf biçimde kullanılmalı, insan katkısının yerine geçmemeli. Kullanılan araç ve sürüm açıkça belirtilmeli.

Detaylı sempozyum programı ileri tarihlerde açıklanacak.