İtalya’nın Ankara Büyükelçiliği, Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılına girerken, Türkiye’de İtalyan mimarlar, plancılar ve heykeltıraşların kalıcı izlerini ele alarak kayda geçirmek ve iki ülke arasındaki kültürel bağların derinliğini ortaya koymak üzere bir kitap yayımladı. Ali Cengizkan’ın editörlüğünü üstlendiği, Türkiye’de İtalyan Mimarlar, Plancılar, Heykeltıraşlar. Cumhuriyetin İlk Elli Yılı (1923-1973) __Architetti, Progettisti, Scultori Italiani in Turchia / I Primi 50 Anni della Repubblica (1923-1973), kitabına her iki ülkeden on üç değerli yazar katkıda bulundu. İtalyan uzman ve sanatçıların Türkiye Cumhuriyeti topraklarındaki katkılarıyla iç içe girmiş örgüler halinde, yüzyıllık bir dönemden daha uzun süredir devam eden kavramsal, kuramsal, estetik, mimari ve kentsel ilişkiler kitabın omurgasını oluşturuyor.

İtalya’nın Ankara Büyükelçisi Giorgio Marrapodi’nin sunuş yazısından sonra, kitabın editörü Ali Cengizkan “Yüzyıla bir İz” başlıklı giriş yazısıyla kitabı tanıtıyor. Sonrasında Paolo Girardelli, “İtalya ve Türkiye: Cumhuriyet Öncesi ve Sonrası Mimari ve Kültürel Bağlantılar” makalesiyle yüzyıllık kültürel ilişkinin derinliğine dikkat çekiyor. Sedat Bornovalı ve Elvan Altan, mimar Giulio Mongeri’nin iki ayrı evredeki katkılarına Ankara üzerinden yakından bakarken, Kıymet Giray makalesi ile Pietro Canonica’nın Cumhuriyetin ilk heykellerinden sayılan Atatürk büst, heykel ve anıtlarına eğiliyor. Cristina Pallini, “Paola Caccia Dominioni’nin ‘Büyüleyici Şantiye’si’” makalesiyle İtalya’nın Ankara Büyükelçiliği Binası’nın ilginç ortaya çıkış öyküsünü irdeliyor. Koray Özalp ise yine büyükelçiliğin mimari mekânsal yapısını, diplomatik ayrıntılar ve sosyal bağlantılar üzerinden ele alıyor. Büke Uras’ın “Edoardo de Nari’yi Yeniden Hatırlamak (1874-1954)” makalesi, de Nari’nin eser ve katkılarına bir yeniden bakış.

Kitabın ikinci bölümünde Luca Orlandi, hemen hiç bilinmeyen bir İtalyan mimarın, Tito Lacchia’nın eserlerine ilk kez eğiliyor: “Piyemonte’den Boğaz’a: Mimar Tito Lacchia’nın Türkiye Deneyimi”. Selin Çavdar Sert, “Giovanni Astengo: 1969-1982 Döneminde Başkent Ankara’nın Planlamasına Katkıları” makalesinde, yine az bilinen bir plancıyı bir kez daha gün ışığına çıkararak hatırlatıyor. Astengo’nun hazırladığı olanaklarla açılan kapıdan giren dünyaca ünlü mühendis-mimarın Opera Köprüsü katkısını ise Aslı Er Akan ve Tuğba Örmecioğlu’nun “Betondan Estetiğe: Pier Luigi Nervi’nin Ankara’daki Opera Köprüsü Tasarımı ve Mimarlık Mirası” makalesi pekiştiriyor. Paolo Volorio, “Milano ile Türkiye Arasındaki Mimar: Paolo Vietti Violi” makalesiyle Violi mirasını en yetkin biçimde ele alıp kayda geçiriyor. Bu kez Ali Cengizkan, “Türkiye’nin Spor Yapıları Paolo Vietti Violi İmzalıdır” makalesiyle, mimarın Türkiye’deki ulusal spor yapılarının gerçekleşmiş-gerçekleşmemiş hacmiyle gündeme getiriyor. Sayıca kendi öz yurdunda tasarladığından daha fazla spor yapısı ve alanının Türkiye’de ortaya çıkışını belgeliyor. Kitabın son makalesi ise “İtalyan Mimarlığı ile Türkiye Mimarlığının 100 Yıllık Etkileşimi: Mimarlar, Üsluplar, Eserler” ise Suha Özkan tarafından kaleme alınıyor. Engin yurtdışı ve kişisel tanışıklık havuzu içinden yazılan bu yazı, ilk 50 yılın ötesine kayan, dolayısıyla yeni bir araştırma derlemesinin de ışıklarını yakan mimar, eser ve deneyimlere göndermelerle dolu.

Cumhuriyetimizin ilk 50 yılında özellikle kent kültürüne katkıda bulunan aktörlerin ele alındığı kitap, sadece mimarlık, planlama, kamusal alan sanatı ve mühendislik alanı uzmanlarına değil, yerel yönetim uzmanları, akademisyen ve öğrencilere de seslenen bir yayın olarak okuyucuya sunuluyor.

---

Editör / Curatore: Ali Cengizkan.
Türkiye’de İtalyan Mimarlar, Plancılar, Heykeltıraşlar. Cumhuriyetin İlk Elli Yılı (1923-1973). __Architetti, Progettisti, Scultori Italiani in Turchia / I Primi 50 Anni della Repubblica (1923-1973).
İtalyanca ve Türkçe çeviri: Sema Sevinç Baykal, Cristiano Bedin, Ellen Patat. İtalya Büyükelçiliği, Ankara / Ambasciata d’Italia in Turchia. Aralık 2025; 348 sayfa.