Milliyet Mimarlık’ta yıllardır, mimarlık eyleminin yalnızca “erkek egemen” bir uğraş alanı olmadığını, bu alanda kadın meslektaşlarımızın da çok önemli katkılarının bulunduğunu paylaşmaktayız. Bu bağlamda önder olan ama ne yazık ki pek bilinmeyen Sri Lankalı mimar Minette de Silva’yı (1918–1988) anmak ve bu yıl Britanya Mimarlık Örgütü RIBA’nın James Stirling Ödülü’nü kazanan Mary Duggan’ı kutlamak isteriz.

Çağdaşlık (Modernizm) akımının üzerinden uzun yıllar geçmesine ve yoğun eleştiriler almasına karşın dimdik ayakta kalmasının ardından, kısa ömürlü ve derinleşme erkesinden yoksun Postmodernizm sonrası “Bağlamsal Mimarlık” akımı, tasarım alanında özellikle Rafael de Moneo ile saygınlık kazandı. Bu saygınlığın temelinde, yapıştırma ve taklit unsurların ötesinde, doğal etmenlere ve toplumsal değerlere saygı öne çıktı. Bu ortamda anılacak, çok emek vermiş değerli mimarlar varsa da bugün burada bu değerlerin izleyicisi iki kadın mimarı anacağız.

Minette de Silva

Ben bir “çaykolik” olarak sevgiyle hep Seylan diye anıyorum ama ülkenin adı, Sanskritçede “Kutsanmış Toprak” anlamına gelen Sri Lanka. Aga Khan Ödülü’ndeki ilk yıllarımda büyük ilgi ve hayranlık duyduğum Geoffrey Bawa sayesinde benim ilgi alanıma girmişti. Cenevre’deki görevim sırasında telefon edip benimle tanışmak isteyen Minette de Silva, hoş bir sürpriz konuğum oldu. Onu çağcıl mimarlıkta bizim dünyamızdan önemli bir kişilik ve Le Corbusier’in çok yakın bir dostu olarak biliyordum. Olağanüstü çekiciliği bir yana, mimarlık bilgisi, deneyimi ve anılarını alçak gönüllü bir olgunlukla sunan bir mimarlık anıtıydı. Onunla olan birlikteliğimizde “zaman dursun” dileğimi unutamam. Bizim anıt olarak bildiğimiz kişilerle birlikte çağdaş mimarlık ortamına yön veren, ancak mimarlık tarihi derslerinden bildiğimiz Fransız CIAM (Bergamo, 1949 – Aix-en-Provence 1953) ve İtalyan Trienali (1953) toplantılarının da etkin katılımcısıydı.

Kısacası, benimle tanışmak istemesinin nedeni, Aga Khan Mimarlık Ödülü’nün çağdaş mimarlığın etik ve sanatsal varlığını içselleştirip tarih, toplum ve ekin (kültür) bağlamında çözümler arayan ilkelerinin onun düşünsel desteğini almış olmasıydı. Ayrıca aynı okulu (AA Londra) otuz yıl arayla bitirmiştik. Mimarlık tarihinde yer almış bilgiye derinlik katan meslek dedikoduları da söyleşimize tat katan sostu. O doyumsuz öğleden sonra konuşmaları bizi düşünsel olarak çok yakınlaştırdı. İlerleyen yıllardan birinde, Geoffrey Bawa’yı ziyaretlerim arasında, günübirlik onun ait olduğu kent Kandy’ye gidip onun yetiştiği ortamı ve orası için tasarladığı Kandy Sanat Merkezi’ni birlikte gezmiştim. Ödün vermeyen bir “Modernist” olarak, konu Kandy olunca nasıl bir bağlamsal katkı sağladığını hayranlıkla izlemiştim.

Mary Duggan

1997 yılında Londra Üniversitesi Bartlett Mimarlık Okulu’nu bitiren Mary Duggan, Britanya Kraliyet Mimarlar Enstitüsü’nün (RIBA) ünlü mimar James Stirling adına verdiği ödülü, neredeyse alışılmış tip-düze (standart) beş yapıdan oluşan bir konut grubuyla kazandı. Stirling Ödülü, kişisel başarı için değil, nitelikli bir yapı ya da yapı kümesine verilmekte. Bu ödülü 2011 ve 2012 yıllarında Zaha Hadid’in Roma MAXXI ve Londra Olimpiyat yapılarıyla aldığını anımsamakta yarar var.

Bu yılki ödül, bir bakıma genelgeçer İngiliz mimarlığının kendi geleneğini onaylama “jesti” olarak görünebilir. Anımsıyorum, 1960’lı yıllarda ODTÜ’de hocalık yapmış Sheila Rotner’in de Londra’da kentsel bağlamda bu nitelikte bir konut yapısı vardı. Beğenmiştik.

Güney Londra’da Lion Green Road uygulaması, yer aldığı alanın doğal oluşumunu bir kısıtlama olarak ele almak yerine, geleneksel konut sokaklarının düzenini yeniden değerlendiriyor ve daha yüksek yoğunluklu gelişmeye yeni bir yaklaşım sunuyor. Düzenleme, arazinin değişen seviyelerini ve manzaralarını kullanarak 635 sakin için yeni bir içselleştirilmiş “yaşayan doğal çevre” yaratmayı amaçlıyor.

Yükseklikteki ince farklılıklara karşın beş bloğun her biri aynı özellikler çerçevesinde tasarlanmış. Bununla birlikte, her biri arazinin topografyasına yanıt verecek ve farklı manzaralar sunacak şekilde dikkatlice döndürülmüş ve ona göre konumlandırılmış; bazıları ise dünyanın ilk tamamen bağımsız kamu demiryolunun bir parçası olan tarihî anıt Surrey Demir Yolu’na bakmakta; ortak tasarım, peyzaja ait tutarlı bir yapı ailesi oluşturmaktadır.

Üç ince kahverengi tonunda tuğla işçiliğiyle birleştirilen konut blokları, ötesindeki park alanına karışırken desendeki küçük farklılıklar doku katmakta ve her bloğa kendi kimliğini vermektedir. Bu “çok” genç mimarın İngiltere’de benimsenmiş sıradan mimarlıkla barışık olduğunu, o çerçevede bir tasarım izlediğini gördüm.

İki önemli katkıcı olarak Minette de Silva’yı anarken onu da yüreklendirmek önemli diye düşünmeliyiz.