Uluslararası Mimarlar Birliği (UIA) tarafından 1985’ten bu yana düzenlenen Dünya Mimarlık Günü, her yıl Birleşmiş Milletler’in Dünya Habitat Günü’yle paralel olarak kutlanıyor. Bu yıl BM’nin “Herkes İçin Yeterli Barınma” temasıyla aynı doğrultuda belirlenen “Barınma Bir İnsan Hakkıdır. İnşa Et.” teması, dünyanın dört bir yanında derinleşen barınma krizine dikkat çekiyor. UIA, bu temayla mimarları tasarım, araştırma ve savunuculuk yoluyla güvenli, yeterli ve karşılanabilir barınmaya eşit erişimi desteklemeye çağırıyor.

Krizin boyutu, BM’nin yerleşimlerden sorumlu kuruluşu UN-Habitat’ın verilerinde açıkça görülüyor. UN-Habitat’ın 2026–2029 Stratejik Planı’na göre dünyada 2,8 milyar insan, yani kabaca her üç kişiden biri, yeterli koşullarda barınamıyor. Bu rakam yalnızca evsizleri değil, kullanım güvencesi olmayan ya da temiz suya ve sağlıklı altyapıya erişemeyen konutlarda yaşayanları da kapsıyor. 1,1 milyar kişi gayriresmi yerleşimlerde yaşıyor ve bu yerleşimlerin yaklaşık onda dokuzu Afrika ve Asya’da bulunuyor; son yirmi yılda bu alanlarda yaşayan nüfus 165 milyon kişi arttı. UN-Habitat Asamblesi’nde paylaşılan tahminlere göre 318 milyon kişinin ise hiçbir barınağı yok. Kuruluşa göre sorun yalnızca yoksul ülkelerin büyük kentleriyle sınırlı değil; gelişmiş ülkeler de ciddi barınma sorunlarıyla karşı karşıya.

UIA’nın bu yılki çağrısı, mimarın rolünü çizim masasının ötesine taşıyor. Birlik, mimarları barınma politikalarına, karşılanabilirliğe ve yapılı çevreye eşit erişime dair tartışmalara aktif olarak katılmaya davet ediyor. Krize somut yanıtlar için ise uygulanabilir, sürdürülebilir ve bağlama duyarlı yaklaşımların altını çiziyor; kapsayıcı barınma modellerinin geliştirilmesi ve mevcut yapı stokunun yeniden kullanımı bu yaklaşımların başında geliyor.

UIA, dünyanın dört bir yanındaki mimarları temayı konferans, sergi, çevrimiçi seminer ve kamuya açık etkinliklerle sahiplenmeye çağırıyor. Birlik, üye ülke kuruluşlarından da kapsayıcı ve karşılanabilir barınma örneklerini görünür kılmalarını, bilgi ve deneyim paylaşımını artırmalarını ve gelecek kuşakları barınma sorunlarına hazırlayan bir mimarlık eğitimini desteklemelerini bekliyor. Türkiye’de Anayasa’nın 57. maddesinde “konut hakkı” adıyla güvence altına alınan bu hakkın herkes için gerçeğe dönüşmesi, mekanı üreten tüm meslek alanlarının ortak sorumluluğu olarak öne çıkıyor.