“Dergiyi bu kadar uzun süredir ‘kozmetik’ bir yayın değil, bir meslek dergisi olarak sürdürebilmek eminim ciddi bir özen ve istikrar gerektiriyor. Bu çizgiyi bozmadan devam edebilme gücünü biz her zaman çok takdir ediyoruz.”

Kerem Erginoğlu, Mimar
Hasan Çalışlar, Mimar
Erginoğlu & Çalışlar Mimarlık

Hasan Çalışlar Mimarlık, toplumsal, ekonomik ya da teknolojik dönüşümlerin mekansal ihtiyaçlarına sezgisel olarak yanıt veren bir disiplin. Yani eğitimde bir devrim yaşanır; okullar yeni parametrelere göre yeniden tasarlanır. Teknoloji değişir; bu değişime uygun mimari çözümler üretirsiniz. Yakın geçmişte yaşadığımız pandemi süreci de bunun en somut örneklerinden biriydi; bir anda bütün çalışma mekanları, kamusal alanlar ve yaşam biçimleri değişti. Bu yüzden mimarlık açısından Türkiye’yi dünyadan çok keskin biçimde ayırmak bence pek mümkün değil. Çünkü aynı dalgaların içindeyiz. Son on yılın en belirleyici iki kırılma noktası bana göre yapay zeka (Ai) ve Covid oldu.

Kerem Erginoğlu Türkiye özelinde konuşacak olursak, ekonominin geldiği nokta mimarlık pratiğini ciddi şekilde etkiledi. “Kentsel dönüşüm” adı altında yürütülen, aslında hiçbir stratejik programı olmayan bir süreç yaşadık. Bu süreçte şehirlerimizin hafızası neredeyse tamamen silindi. Yerine yapılanların belki yüzde onu gerçekten iyi yapılardı ama büyük kısmı niteliksizdi. Üstelik mevcut kaliteli yapı stoğumuzu da rant uğruna kaybettik.

Bir de son yıllarda yaşadığımız büyük depremler var. Bazı şehirlerimiz neredeyse tamamen yok oldu. Yeniden inşa sürecinde de ne yazık ki sistematik, uzun vadeli bir plan yerine her zamanki gibi aceleci ve sonuç odaklı bir yaklaşım tercih edildi. Aslında birçok mimarlık ofisi bu süreçte çok iyi niyetli çabalar gösterdi; doğru işler üretmeye çalıştı ama bütüncül bir vizyon olmadığı için bunlar hep tekil örnekler olarak kaldı. İyi yapı yapma ediminin ötesine geçen, şehir ölçeğinde bir kalite standardı oluşturmakta hala çok zorlanıyoruz.

HÇ Sürdürülebilirlik bugün herkesin dilinde ama iş uygulamaya geldiğinde yatırımcıların ve işverenlerin ilk vazgeçtikleri başlıklardan biri oluyor. Dolayısıyla bizdeki “ekolojik bina” ya da “sürdürülebilir mimarlık” pratiği çoğu zaman kozmetik düzeyde kalıyor; elbette tekil, iyi örnekleri bunun dışında tutuyorum. Sorunun kökeninde bence teşvik eksikliği var. Eğer bu mesele bir devlet politikasıyla desteklenmezse, ne strüktürel sistemlerde ahşap gibi sürdürülebilir malzemelerin kullanımında ne de enerji tasarrufu, otomasyon, gri su geri dönüşümü, atık yönetimi gibi konularda gerçek bir ilerleme bekleyebiliriz.

KE Türkiye’de “yeşil bir devrim” hayal etmek güzel. Sürdürülebilirlik önce sanayiden başlamalı, konuttan değil. Asıl mesele sanayi yapılarında çevreci üretim modellerine geçebilmek; atık su yönetimini ve su kaynaklarının verimli kullanımını çözebilmek. Artık iklim değişikliği gelecekte olacak bir felaket değil; tam anlamıyla bugünün gerçeği. Buna karşı alınacak önlemler ancak yasalar ve teşvik mekanizmalarıyla hızlı biçimde yayılabilir ve toplum tarafından içselleştirilebilir. Yoksa tüm yükü tasarımcının ikna kabiliyetine bırakmak fazla iyi niyetli ve maalesef gerçekçilikten uzak bir yaklaşım olur.

KE YAPI Dergisi bence sadece döneminin tanıklığını objektif bir şekilde sunmakla kalmıyor, aynı zamanda gündemi de çok iyi takip ediyor. Mimarlık ve yapı sektörü dışındaki kültür sanat konularına da gerektiği kadar yer vermesi derginin vizyonunu çok net gösteriyor.

Hakemli ve akademik bir yayın olması da ayrı bir değer katıyor. Çünkü bu sayede hem akademik çalışmaların hem de güncel tartışmaların bir arada yer bulduğu, mimarlık kültürüne katkı sağlayan bir platform oluşuyor. Makalelerin ve araştırmaların güncel meselelerle ilişkilendirilerek okuyucuya ulaştırılması gerçekten çok kıymetli.

HÇ Dergiyi bu kadar uzun süredir “kozmetik” bir yayın değil, bir meslek dergisi olarak sürdürebilmek eminim ciddi bir özen ve istikrar gerektiriyor. Bu çizgiyi bozmadan devam edebilme gücünü biz her zaman çok takdir ediyoruz.

Bellek; eskiden arşivlerimizde kitaplarla, belgelerle aktardığımız bir gelenekti. Zaman Cetveli sergisini ve kitabını hazırlarken kendi belleğimizi de gözden geçirme fırsatımız oldu. Farklı üretim metotları, sunum ve anlatım tekniklerinin ne kadar kısa zaman içinde değişebildiğini gözlemledik ve hatırladık. Ancak artık bellek, dijital dünyada canlı ve sürekli değişken. Dinamik bir hafızadan bahsediyoruz. Bu hafıza dış etkenlerle hızla gelişirken kontrol eksikliği ve filtresizlikle de hatalara açık bir tehlike. Instagram’da ya da diğer sosyal medya platformlarında bir bina üzerine konuşma ve tartışma açıldığında normal şartlarda ulaşamayacağınız bir araştırma sonucuna hızlıca ulaşabiliyor ve canlı tarihten faydalanabiliyorsunuz. Bu muazzam bir şey. Ancak gerçekliği her canlı tarih arşivinde olduğu gibi müphem ve sorgulanabilir. Her kişisel anı, zaman içinde deformasyona maruz kalıp tarihi yeniden yazabiliyor. Dijital ortamlarsa bunu çok kısa sürede gerçekliğini kontrol etmeden yayıyor.

KE Ülkenin içinde bulunduğu politik dalgalanmalar, doğal olarak önce ekonomiyi, ardından da yerel yönetimleri ve onların karar alma mekanizmalarını ciddi şekilde etkiliyor. Devlet ya da belediye düzeyindeki sistemler artık alıştığımız şekilde değil; daha hiyerarşik, yukarıdan inme kararlarla işleyen bir yapıya dönüştü. Bu da öngörülemeyen kararlarla, ani yön değişiklikleriyle karşılaşmamıza neden oluyor. Böyle bir ortamda tasarımcılar için süreçleri planlamak, sürekliliği sağlamak gerçekten zorlaşıyor. Ekonomik belirsizlikler de işverenleri farklı davranmaya zorluyor. Artık birçok yatırımcı tek bir projeyi bir bütün olarak hayata geçirmek yerine, aşamalara bölüp parça parça yürütmeyi tercih ediyor. Bu da hem tasarım sürecini hem bütçe yönetimini hem de proje bütünlüğünü olumsuz etkileyebiliyor.

HÇ Bir diğer büyük kırılma noktası ise pandemiyle birlikte hayatın tüm dengelerinin değişmesi oldu. Ofis hayatı, ev yaşamı, çalışma biçimleri tamamen sorgulanır hale geldi. Herkesin “Hibrit ofis mi? Hibrit çalışma sistemi mi? Uzaktan çalışma mı?” sorularını sorduğu bir döneme girdik. Yüzyıllardır oturmuş bir sistem bir anda anlamını yitirdi.

Bu durum mimarlık pratiğini de doğrudan etkiledi. Artık mekanın esnekliği, duvarlarla değil; mobilyalar, bölücü paneller, aydınlatma sistemleri ve modüler elemanlarla tanımlanan alanlar üzerine daha çok düşünür hale geldik. Yani mimarlık; iç mekan tasarımı, mobilya tasarımı gibi alt disiplinlerle iç içe geçen, çok daha esnek bir yapıya evriliyor.

Eskiden daha statik bir anlayış vardı: Bir duvar koyar, bir işlev tanımlar ve orayı öyle kullanırdık. Şimdi ise o duvarın bile kalıcılığı sorgulanıyor. Çünkü bugün hibrit çalışmayı seviyoruz ama yarın tamamen ofise dönmek isteyebiliriz. Şirketler de bu yeni düzene nasıl uyum sağlayacaklarını hala tam olarak çözebilmiş değil. Sürekli fikir değişiyor, yeni modeller deneniyor. Bu belirsizlik, son on yıldaki parametreleri ve buna bağlı pragmatik yaklaşımları da ister istemez sarsıyor.