ABD Demokrat Parti içinde yer alan Amerika Demokratik Sosyalistleri (DSA) üyesi olan 34 yaşındaki Zohran Mamdani, 5 Kasım 2025’teki New York Belediye Başkanlığı seçimini, eski New York Valisi Andrew Cuomo’yu yenerek kazandı. Köken olarak Uganda’da yaşayan ve Idi Amin yönetimi tarafından rahatsız edilip göçe zorlanan Asyalılar arasında yer alan ailede, baba Mahmood Mamdani Columbia Üniversitesi’nde antropoloji profesörüdür. Mimarlık dünyamızda Aga Khan Mimarlık Ödülü’nün 2013 dönemi jürisinde yer almıştı. Annesi Mira Nair Mamdani, filmleri Oscar Ödülü’ne aday gösterilmiş, bilinen bir sinemacıdır. Denzel Washington ve Sarita Chowdury’nin oynadığı Mississippi Marsala (1991) filmi ile ünlüdür. Gerçekte Mahmood Mamdani ile tanışmaları da bu filmin araştırmaları sırasında 1989’da olmuştur. Baba Mamdani hayran olduğu Gana’nın ilk başbakanı Kwame Nkrumah’ın ismini orta ad olarak Zoran Kwame Mamdani’ye vermiştir. Hindistan kökenli, Şii Müslüman Onikinciler Tarikatı’ndan olan aile Uganda’yı vatan edinmiş, Afrikalı olmayı hep bir gurur kaynağı olarak ailece yüceltmişlerdir. Bu değerler dizgesi elbette çok ırklı kozmopolit New York ortamında Mamdani’nin hızla benimsenmesine kaynak olmuştur.

Uganda’da doğan Zoran Mamdani, 2010 yılında girdiği ABD Maine eyaletinde Bowdoin Üniversitesi’nin Afrika İncelemeleri Bölümü’nü 2014 yılında bitirdi. Üniversitede “Filistin’de Adalet için Öğrenciler” grubunun kurucularından oldu. O süreçte İsrail kökenli akademik ve kültürel kurumları boykot etme eylemlerini sürdürdü. Sonrasında, yakın ilgi duyduğu siyaset için yeteneğini iyi kullanıp New York’un varlıklı kesiminin pek seçmediği Queens bölgesinin eyalet meclisi üyesi olarak parladı. 

ABD politikalarını eleştiren Mamdani, 2023 yılında “Biz özgürlük, adalet ve kendi kaderini saptama konularını yüceltirken, bilinmeyen bir nedenle, konu Filistinliler olunca bir kırmızı çizgi ile o halkı ayrı tutarız. Filistin benim için bir güç kaynağı oldu,” dediğinde, bugün Filistin’de süregelen acıları paylaşmıştı.

Dezeen portalında Ben Dreith “Mimarlar arasında Zohran Mamdani için olağanüstü bir coşku var” nitelemesi yaptı. Mimarlar Mamdani’nin New York Belediye Başkanı olarak seçilmesine, kampanyasının konut ve çevreye odaklanması nedeniyle iyimserliklerini dile getirdiler. Onursal üyesi olduğum Amerikan Mimarlar Enstitüsü (AIA) New York yöneticisi Jesse Lazar, “Mimarlık ve tasarım camiasında şehrimizde değişim ve yeni fırsatlar için müthiş bir coşku var,” dedi.

2024 yılı ortasında New York Belediye Başkanı adaylığını açıkladığında, bulduğu destek kayda değmeyecek kadar azdı. İyi bir gözlemci olarak bir kentin daha kolay, ekonomik ve mutlu yaşam koşullarını bir kentli olarak gözlemledi ve bunları “5 temel ilke” olarak toparladı. Kentsel söyleminin ötesinde, kucaklayıcı, hiçbir grubu ötekileştirmeyen, sempatik kişiliği ile bu söylemi benimseyip yayan 90 bin kişilik bir “gönüllü ordusu”na erişti. Mamdani’nin karşısındaki aday Andrew Cuomo, var olan durumu kabulleniyor, ancak Zohran Mamdani’nin programı New York şehrinin siyasal ekonomisini farklı şekilde ele alma fırsatını savunuyor; görkemli bir geçmişle, bu sorunlar üzerinde zaten çalışan şehir merkezli eylemciler ve kuruluşlarla dolu olagelenden farklı ve uluslararası gelecekten umutlanıyordu. Beklenti olagelenin beceriyle sürdürülmesi değil, daha iyiye değişimdi. 

Mamdani’nin sağlamayı önerdiği ilkelerin ayrıntıları için burada yerimiz yok. Ancak bu bağlantıya girince, dilerseniz hemen Türkçesi de çıkıyor. Burada New York halkına söz verdiği hemen anlaşılacak beş ilkeyi listeleyelim ve ardından doğal ve olası sorunları parantez içinde belirtip geçelim. Görevi alalı henüz yalnızca bir mevsim geçti. Başarısını hemen değerlendirmek doğru olmaz. Ama hedeflediği ilkeleri burada paylaşalım ki zamanı geldiğinde gerçekleştirilebilen sonuç değerlendirilir.

1. Kiraların dondurulması. (Ev sahipleri nasıl tepki verecek?)
2. Kamu marketleri. (Nasıl çalışır? Market alışverişi ücretsiz olabilir mi? Maliyeti ne kadar olur?)
3. Çocuk bakımı. (Kentsel nüfus çalışma düzeni ile bağımlı. Politika tartışmalı değil mi?)
4. Ücretsiz ulaşım. (New York’ta çok güçlü olan sendikalar ne diyor?)
5. Uygun fiyatlı konutlar.

2021’e değin New York Belediye Başkanı olan Bill de Blasio denemiş ve 200.000 konut sağlayarak tarihe geçmişti. Ama gereksinme 440.000. ABD’nin güçlü kuruluşu Amerikan Mimarlık Enstitüsü (AIA), “Belediye Başkanı Mamdani ile uzun zamandır savunulan, kendisinin de vurguladığı, konut üretimini ve uygun bedelliliği artırmak, dayanıklılık ve karbon salınımını yok etme konusundaki ortak söz verileni güçlendirmek ve toplu taşıma ile kamusal alanlarımızı iyileştirmek ve genişletmek gibi hedefleri ilerletmek için birlikte çalışmayı bekliyoruz” iletisiyle desteğini dile getirdi. Uygun fiyatlı konutlara odaklanması ve şehrin konut stoğunu iyileştirmesi, kentteki birçok mimarın dikkatini çekti ve özellikle konut olmak üzere New York’taki inşaat projelerinin onaylanmasını hızlandırmayı amaçlayan öneriler olumlu karşılandı. 

New Yorklu mimar ve Columbia Üniversitesi profesörü Laurie Hawkinson, heyecanını dile getirdi ve mimarların yeni yönetimin hedeflerini inşa edilmiş çevreye aktarmalarına yardımcı olmaları gerektiğini vurguladı. Hawkinson, verdiği demeçte, “Zohran Mamdani’nin yeni belediye başkanımız olarak seçilmesi konusunda çok ama çok heyecanlı ve iyimserim. Doğaları gereği mimarlar elbette ebedi iyimserlerdir. Kamu alanında, mimarların, peyzaj mimarlarının ve tasarımcıların görevi, iklim değişikliğinin uzun vadeli sorunları ve değişen çevrenin etkisiyle ilgilenirken, hedefleri ve fikirleri zorlu ve yenilikçi yollarla inşa edilmiş projelere ve altyapı fırsatlarına dönüştürmektir,” diyerek sürdürdü. “Bu yeni yönetimle birlikte ve bu yönetim için çalışmaktan çok heyecanlıyım,” dedi.

Mamdani’nin programı, 500 okulu “yenilenebilir enerji altyapısıyla” yenilemeyi ve asfalt okul bahçelerini yeşil alanlarla değiştirmeyi içeriyor. Pratt profesörü ve İklim Uyum Merkezi Direktörü David Erdman, “Kazanım, yenilikçi konut modellerine olan ihtiyacı vurguluyor. Kentin daha sürdürülebilir yapılara geçişi mimarlık camiası için önem taşıyor. Bu kazanım, yenilikçi konut modellerine olan gereksinmeleri vurguluyor ve belirgin olarak, nesilleri birleştiren ve kendilerini yalnızca sosyal ve ekonomik olarak değil, aynı zamanda daha geniş topluma geri dönüş sağlayabilecek, belki de New York’ta pek konuşulmamış şekillerde, bir toplumsal altyapı türü olarak gören bir model,” dedi. 

Erdman’ın anlayışına göre, daha dirençli ve kendi kendine yeten bir kent inşa etmek, maliyetleri düşürmeye de yardımcı olacak. Erdman, ayrıca Dezeen’e verdiği demeçte, “Kuzeydeki su bentlerine daha az bağımlı olabiliriz. Su ve enerji fiyatlarını düşük tutmak istiyorsanız, bunu yapmanın gerçekten harika bir yolu, merkezi olmayan yerleşke (kampus) ortamı gibi altyapı kullanmaktır. Konut siteleri bunu yapmanın akıllıca bir yolu olacaktır. Biz sadece bir megakent değil, aynı zamanda bir bölgeyiz. En ilgi çekici ve yenilikçi yaklaşımlar, kurumlar arası ve kamu/özel sektör iş birliğinden geliyor ve bu özellikle konut ve altyapı konusunda önemlidir,” dedi. 

Nilgün Cerrahoğlu, Zafer Gecesi Brooklyn Paramount Tiyatrosu’nda konuşan Mamdani’yi şöyle aktardı: “Umut ateşinin söndüğünü düşünenlere şimdi, buradan New York’tan cevap veriyoruz. Oyumuzu tiranlığa ve çaresizliğe karşı, her birimiz ortak umut adına kullandık. New Yorklular olanaksızı oldurabileceklerini düşündükleri için bu zaferi kazandık. Politikanın bize karşı ve bize rağmen gerçekleştirilen bir eylem değil, bundan böyle fiilen bizim gerçekleştirdiğimiz bir eylem olduğuna dair inadımız nedeniyle bu zaferi kazandık. Nehru’nun ünlü sözüdür: ‘Tarihin nadir anlarında, eski dönem kapanır; yeni bir çağ başlar ve ulusun baskılanan ruhu kendini dışa vurur.’”